اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ فضایی جیمز وب، سیارهای فراخورشیدی شگفتانگیز کشف کردهاند که مرزهای دانستههای ما درباره جهانهای دوردست را به معنای واقعی کلمه جابهجا میکند.
این جرم با جرمی نزدیک به مشتری که با نام PSR J2322-2650b شناخته میشود، تنها در فاصله یک میلیون مایل از ستاره میزبان خود میچرخد، یعنی حدود یک درصد فاصله زمین تا خورشید. یک سال در این سیاره فقط 7/8 ساعت زمینی طول میکشد. در چنین فاصله نزدیکی، گرانش بسیار شدید ستاره میزبان که از نوعی نادر به نام تپاختر است، کل سیاره را کشیده و به شکلی کشیده و بیضی، شبیه لیمو یا توپ راگبی، درآورده است.
این یافتهها که در نشریه علمی The Astrophysical Journal Letters منتشر شده، آنقدر غیرمعمول است که پژوهشگران در حال بررسی این احتمال هستند که با یک رده کاملا جدید از اجرام کیهانی روبهرو باشند.
ستاره میزبان این سیاره، نوعی ستاره نوترونی با چرخش بسیار سریع است؛ هستهای فوقالعاده چگال که پس از انفجار ابرنواختر باقی میماند و جرمی هماندازه خورشید را در حجمی هماندازه یک شهر انسانی جای میدهد. گرانش چنین جرمی بهقدری شدید است که حتی مقدار بسیار اندکی از آن وزنی معادل تریلیونها پوند خواهد داشت.
برخی از این ستارههای نوترونی با چرخش خود به تپاختر تبدیل میشوند و پرتوهایی از انرژی را مانند نور فانوس دریایی به فضا میفرستند. از آنجا که این پرتوها بیشتر در محدوده پرتو گاما هستند، برای تلسکوپهایی مانند جیمز وب که در فروسرخ کار میکنند نامرئیاند. همین موضوع شرایط ایدهآلی برای مشاهده سیاره فراهم میکند، زیرا نور ستاره مزاحم دیده نمیشود.
بررسیها نشان میدهد شگفتی این سیاره فقط به شکل لیمویی آن محدود نیست. دمای سطح آن تا حدود 3,700 درجه فارنهایت میرسد، یعنی چهار برابر داغتر از ناهید که گرمترین سیاره منظومه شمسی است. جو این سیاره تقریبا بهطور کامل از هلیوم و کربن تشکیل شده، ترکیبی که پیش از این در هیچ سیارهای دیده نشده بود. این موضوع نشان میدهد عناصری مانند اکسیژن و نیتروژن که معمولا در سیارات و غولهای گازی وجود دارند، در این جهان حضور ندارند.
چنین ترکیب عجیبی به آبوهوایی بسیار نامعمول منجر میشود. گمان میرود ابرهایی از دوده کربنی در جو آن شناور باشند و در نزدیکی هسته سیاره، این ابرها میتوانند به قطعات جامد الماس متراکم شوند.
در حال حاضر، همه چیز درباره PSR J2322-2650b یک معماست. تعداد تپاخترهایی که سیاره دارند بسیار کم است، چه برسد به سیارهای با شکل لیمو، ابرهای گرافیتی و ترکیب شیمیایی کاملا متفاوت از سایر جهانها.
یکی از فرضیهها این است که این سامانه در واقع نوعی سامانه دوتایی موسوم به «بیوه سیاه» باشد که در آن تپاختر بهتدریج ماده جرم کوچکتر مدار خود را میمکد و در نهایت آن را از بین میبرد. اما چنین پدیدهای تاکنون فقط میان یک تپاختر و یک ستاره دیگر دیده شده، نه یک سیاره. این موضوع احتمال دیگری را مطرح میکند؛ اینکه این جرم در اصل باقیماندهای ستارهای باشد که طی میلیاردها سال تقریبا بهطور کامل فرسوده شده و اکنون تنها بخش کوچکی از آن باقی مانده است.
احتمال هیجانانگیزتر این است که اخترشناسان با نوعی کاملا جدید از اجرام کیهانی روبهرو شدهاند که هنوز نامی برای آن وجود ندارد؛ جرمی که هیچیک از سناریوهای شناختهشده شکلگیری سیارات یا ستارگان نمیتواند ترکیب فوقالعاده غنی از کربن آن را توضیح دهد.
