در اجلاس بزرگی که سال گذشته در روسیه برگزار شد، از اسکناسی رونمایی شد که بیشتر از ارزش پولی، بار نمادین داشت.
این اسکناس به جاهطلبیهای روزافزون بریکس پلاس (گروهی از اقتصادهای نوظهور به محوریت برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی) برای توسعه جایگزینهایی برای نظام مالی جهانی موجود اشاره داشت.
خود این اسکناس که با پرچمهای ملی و متنی چندزبانه احاطه شده بود، «R5» نام گرفت تا اذعان به روبل، رئال، روپیه، رنمینبی و راند اعضای اصلی این بلوک باشد.
اکنون، حرکتهایی برای تبدیل این نمادگرایی به چیزی ملموستر در جریان است. در دسامبر امسال، گمانهزنیها در مورد برنامههای مربوط به یک ارز و سامانه پرداخت جدید بریکس پلاس موسوم به «یونیت» (UNIT) افزایش یافت.
«یونیت» که توسط «سیستم بینالمللی دارایی ذخیره و سرمایهگذاری» طراحی شده، توسط یک سبد ذخیره ثابت شامل ۴۰٪ طلا (بر اساس وزن) و ۶۰٪ ارزهای بریکس پلاس پشتیبانی میشود. این ارز از طریق یک پلتفرم دیجیتال با استفاده از فناوری شفاف بلاکچین ارائه خواهد شد.
این ترکیب از یک دارایی پایدار با مجموعهای از ارزهای متنوع، قرار گرفتن در معرض نوسانات مالی و هدف قرار گرفتن ارزهای واحد توسط سفتهبازان را کاهش میدهد و در عین حال باعث ایجاد اعتماد بین کاربران «یونیت» میشود.
وزن رو به رشد بریکس پلاس
اهمیت این تحول به دلیل مقیاس و نفوذ گروه بریکس پلاس است.
این بلوک که در سپتامبر ۲۰۰۶ توسط برزیل، روسیه، هند و چین (بریک اصلی) تشکیل شد، اولین اجلاس سالانه خود را در ژوئن ۲۰۰۹ برگزار کرد. آفریقای جنوبی در دسامبر ۲۰۱۰ به آن پیوست و بریکس را ایجاد کرد.
در سال ۲۰۲۴، مصر، اتیوپی، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی به عضویت درآمدند و اندونزی نیز در سال ۲۰۲۵ به آن ملحق میشود؛ از این رو برچسب بریکس پلاس به آن اطلاق میشود.
این کشورها روی هم رفته حدود ۳۶٪ از خاک و ۴۸/۵٪ از جمعیت جهان را تشکیل میدهند. نزدیک به ۲۰ کشور دیگر یا رسماً برای عضویت درخواست دادهاند یا به عنوان «کشورهای شریک» برای مشارکت دعوت شدهاند.
محرک این گسترش، تمایل جمعی برای یک نظام بینالمللی چندقطبی است که بر کنترل غرب متمرکز نباشد. ثروت ترکیبی این بلوک نیز قابل توجه است و ۳۹٪ از تولید ناخالص داخلی جهانی (برابری قدرت خرید)، ۷۸/۲٪ از تولید جهانی زغالسنگ، ۳۶٪ از تولید گاز طبیعی و ۷۲٪ از ذخایر مواد معدنی کمیاب خاکی را در بر میگیرد.
تهدیدی جدید برای دلار قدرتمند آمریکا؟
«یونیت» توسط هیچ کشور یا بانک مرکزی ملی کنترل نخواهد شد و به عنوان یک ارز روزمره نیز عمل نخواهد کرد. به گفته یک اقتصاددان و مفسر مالی، این ابزار قرار است:
«یک ابزار تسویه با پشتوانه سبد دارایی و وثیقهمحور باشد که به طور خاص برای تجارت عمدهفروشی و فرامرزی در یک دنیای مالی چندقطبی در نظر گرفته شده است.»
منطق استراتژیک این طرح، کاهش وابستگی تجاری جمعی گروه به دلار آمریکا، یورو یا ین است. به طور خاص، این امر با حذف نیاز به تبدیل ارزهای محلی به دلار آمریکا و برعکس، هزینههای مبادله را کاهش میدهد.
این امر همچنین میتواند وابستگی متقابل اقتصادی و مالی بین اعضای بریکس پلاس را افزایش دهد و به طور بالقوه امواج شوک اقتصادی از سوی ایالات متحده و غرب را در صورت وقوع رکود (مانند آنچه ممکن است در صورت ترکیدن حباب فعلی هوش مصنوعی رخ دهد) خنثی کند.
اگر «یونیت» به یک ارز تجاری تثبیتشده تبدیل شود، میتواند نقش دلار آمریکا به عنوان ارز ذخیره غالب جهان را به چالش بکشد. این به نوبه خود میتواند سرمایهگذاری در اوراق بهادار خزانهداری ایالات متحده و سایر داراییهای دلاری را کاهش دهد.
کشورهای بیشتری؛ به ویژه از جنوب جهانی؛ برای استفاده از این سیستم پرداخت جایگزین، برای پیوستن به بریکس پلاس وسوسه خواهند شد. به گفته یک اقتصاددان سابق کاخ سفید:
«این مانند اتحادیه جدیدی از ناراضیان نوظهور خواهد بود که در مقیاس تولید ناخالص داخلی، اکنون به طور جمعی نه تنها از هژمون حاکم، یعنی ایالات متحده، بلکه از کل طبقه وزنی گروه G7 سنگینتر هستند.»
محدودیتها، ریسکها و پرسشهای باز
ایالات متحده قطعاً آسیبناپذیر نیست. شاخص دلار آمریکا؛ که عملکرد دلار را در برابر سبدی از ارزهای دیگر میسنجد؛ در سال ۲۰۲۵ حدود ۸٪ کاهش یافت.
در سال ۲۰۲۴، کشورهای بریکس پلاس حدود ۶٬۱۴۳ تن طلا در اختیار داشتند، در حالی که این رقم برای آمریکا ۸٬۱۳۴ تن بود. در همین حال، چین و هند روی هم رفته ۵۷۲/۵ تن دیگر بین سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۴ انباشت کردند.
با این حال، موفقیت «یونیت» به ایجاد یک چارچوب حاکمیتی معتبر توسط بریکس پلاس بستگی دارد که قوانین و رویههای حاکم بر استفاده از آن را به وضوح مشخص کند.
پیشرفتهایی نیز در این زمینه حاصل شده است. کار بر روی یک سیستم پرداخت مشترک موسوم به «بریکس پی» (BRICS Pay) در حال انجام است، در حالی که بانک توسعه جدید بریکس پلاس به طور بالقوه میتواند «یونیت» صادر کند.
این پروژه همچنین برای ایجاد اعتماد در بازار، نیازمند حمایت قوی و پایدار از سوی تمام کشورهای عضو خواهد بود.
و همچنین ممکن است در صورتی که ایالات متحده برای مقابله با کاهش ارزش دلار خود، تعرفههای تجاری بالاتری را برای کاربران «یونیت» وضع کند، به درجهای از فداکاری و ثبات سیاسی از سوی کشورهای بریکس پلاس نیاز داشته باشد.
زمان نشان خواهد داد که آیا «یونیت» به یک ویژگی کارآمد در نظام مالی جهانی تبدیل میشود یا مانند آن اسکناس R5، بیشتر نمادی از جاهطلبی باقی میماند.
