بازار اوراق خزانه آمریکا با ارزش ۳۰ تریلیون دلار بزرگترین بازار بدهی جهان است که طی سالها با مشارکت بانکهای مرکزی و سرمایهگذاران خارجی شکل گرفته است. اما اگر تمایل آنها به خرید این اوراق کاهش یابد چه اتفاقی میافتد؟
دولت چین طی یک دهه گذشته بهتدریج داراییهای خود از اوراق خزانه آمریکا را کاهش داده است. با وجود آنکه این کشور همچنان یکی از بزرگترین دارندگان خارجی این اوراق است، ذخایرش نسبت به اوج سال ۲۰۱۳ تقریباً نصف شده و در ماه نوامبر به ۶۸۳ میلیارد دلار رسیده که پایینترین سطح از سال ۲۰۰۸ است.
اکنون پکن از بانکهای چینی خواسته است داراییهای خصوصی خود از این اوراق را نیز کاهش دهند. کاهش این موقعیتها وابستگی چین به آمریکا را کم میکند و امنیت مالی و ملی این کشور را بهویژه در دورههای تنش تقویت میکند. با این حال، فروش سریع و گسترده میتواند ارزش یوان را بالا ببرد و موتور قدرتمند صادرات چین را تضعیف کند.
مقامهای چینی این اقدام را تلاشی برای کاهش ریسک تمرکز و محدود کردن آسیبپذیری در برابر نوسانات بازار توصیف کردهاند. اما در پسزمینه، هدف راهبردی کاهش اتکا به داراییهای آمریکایی در شرایط تداوم تنشها بر سر تجارت، فناوری و تایوان دیده میشود. تجربه سال ۲۰۲۲ نیز اهمیت دارد؛ زمانی که آمریکا و متحدانش حدود ۳۰۰ میلیارد دلار از ذخایر بانک مرکزی روسیه را پس از حمله به اوکراین مسدود کردند. نگرانی این است که در صورت تشدید تنشها، آمریکا در سناریویی افراطی دسترسی چین به داراییهای دلاری دولتی و خصوصی را محدود کند.
در عین حال، گزینههای جایگزین برای سرمایهگذاری ذخایر ارزی حدود ۳/۴ تریلیون دلاری چین که بزرگترین ذخیره جهان است محدود است. چین طی یک دهه گذشته ذخایر طلای خود را افزایش داده و در سال ۲۰۲۵ خریدها را بهطور چشمگیری سرعت بخشیده و به یکی از بزرگترین دارندگان رسمی طلا تبدیل شده است. اما بازارهای اوراق دولتی اروپا و ژاپن با وجود اندازه قابل توجه، عمق و نقدشوندگی بازار آمریکا را ندارند. افزون بر این، از آنجا که کشورهایی مانند آلمان، فرانسه و ژاپن متحد آمریکا هستند، ممکن است در صورت اقدام واشنگتن، هماهنگ با آن عمل کنند. بازارهای دیگر مانند سهام یا املاک نیز یا پرریسکاند یا نقدشوندگی کافی ندارند.
فروش سریع و گسترده اوراق میتواند قیمت آنها را پایین بیاورد و بازدهی را افزایش دهد و به تضعیف دلار منجر شود. دلار ضعیفتر صادرات آمریکا را رقابتیتر میکند و تقاضا برای کالاهای چینی را کاهش میدهد؛ بهویژه در شرایطی که تعرفههای اعمالشده از سوی دونالد ترامپ همچنان فشار وارد میکند. همچنین کاهش ارزش دلار، ارزش داراییهای دلاری باقیمانده چین را کم میکند. علاوه بر این، فاصله گرفتن آشکار از اوراق خزانه ممکن است واکنش تلافیجویانه آمریکا را در پی داشته باشد و ثبات مالی مدنظر چین را تضعیف کند.
در آمریکا، کاهش اولیه قیمت اوراق پس از درخواست پکن کوتاهمدت بود و نشان داد سرمایهگذاران پیامدهای گستردهای برای بازار متصور نیستند. با این حال، اگر چین خرید را کاملاً متوقف کند یا در سناریویی افراطی حجم بزرگی از اوراق را بفروشد، قیمتها کاهش و بازدهی افزایش مییابد. این امر هزینه استقراض را در سراسر اقتصاد آمریکا از وامهای مسکن و شرکتی تا تامین مالی دولت بالا میبرد و حتی میتواند جایگاه دلار بهعنوان پناهگاه جهانی را تضعیف کند؛ هرچند فروش گسترده بعید ارزیابی میشود.
انباشت عظیم اوراق خزانه آمریکا توسط چین صرفاً یک انتخاب سرمایهگذاری نیست بلکه محصول اقتصاد صادراتمحور این کشور است. چین دههها کالاهایی مانند اسباببازی، پوشاک و محصولات الکترونیکی بسیار بیشتری به آمریکا فروخته تا آنکه خریده و مازاد تجاری حاصل، جریان مداومی از دلار ایجاد کرده است. صادرکنندگان چینی معمولاً درآمد دلاری خود را در خارج نگه میدارند و در اوراق خارجی سرمایهگذاری میکنند و هزینههای داخلی را با درآمد یوانی میپردازند، زیرا از نظر مالی بهصرفهتر است. برای بانک مرکزی نیز نگهداری حجم بالای اوراق خزانه ابزار مهمی برای مدیریت بحران است تا در صورت نیاز با فروش ذخایر از یوان حمایت و بازارهای داخلی را تثبیت کند؛ همانگونه که پس از شوک کاهش ارزش در سال ۲۰۱۵ انجام داد.
در میان سایر کشورها، برخی صندوقهای بازنشستگی اروپایی اعلام کردهاند بخشی از داراییهای خود از اوراق خزانه آمریکا را کاهش دادهاند. هند نیز داراییهای خود را به پایینترین سطح پنجساله رسانده و برزیل هم از حجم اوراق بلندمدت خود کاسته است. در مقابل، ژاپن، بریتانیا و کانادا تا نوامبر ۲۰۲۵ داراییهای خود را افزایش دادهاند. در مجموع، دارایی خارجیها از اوراق خزانه به رکورد ۹/۴ تریلیون دلار رسیده، اما سهم آنها از کل بازار بدهی به حدود ۳۱ درصد کاهش یافته؛ رقمی که در ابتدای سال ۲۰۱۵ حدود ۵۰ درصد بود و این کاهش بازتاب رشد سریع استقراض دولت آمریکاست.
