سه سال از زمانی میگذرد که انتشار «چتجیپیتی» شور و شوقی فراگیر درباره هوش مصنوعی ایجاد کرد. هرچند سرمایهها همچنان به این حوزه سرازیر میشود، اما تردیدها درباره دوام این رونق هم بیشتر شده است.
از فروش گسترده سهام انویدیا گرفته تا سقوط اوراکل پس از گزارش افزایش هزینهها برای هوش مصنوعی و تضعیف نگاه بازار به شبکهای از شرکتهای مرتبط با اوپنایآی، نشانههای بدبینی رو به افزایش است. با نگاه به سال ۲۰۲۶، بحث اصلی سرمایهگذاران این است که آیا باید پیش از احتمال ترکیدن حباب، وزن سرمایهگذاری در هوش مصنوعی را کم کرد یا برعکس، برای بهرهبرداری از فناوری تحولآفرین، سرمایه را افزایش داد.
نگرانیها درباره معامله هوش مصنوعی به کاربردها، هزینههای بسیار بالای توسعه و این پرسش برمیگردد که آیا مصرفکنندگان در نهایت حاضر به پرداخت برای این خدمات خواهند بود یا نه. پاسخ به این موارد میتواند پیامدهای بزرگی برای آینده بازار سهام داشته باشد.
رالی صعودی سهساله و ۳۰ تریلیون دلاری شاخص اساندپی ۵۰۰ عمدتا با اتکا به بزرگترین شرکتهای فناوری جهان مانند آلفابت و مایکروسافت و همچنین شرکتهایی که از هزینهکرد زیرساختهای هوش مصنوعی سود میبرند شکل گرفته است؛ از تراشهسازانی مثل انویدیا و برادکام تا تامینکنندگان برق. اگر رشد این سهام متوقف شود، شاخصها هم دنبالهرو خواهند بود.
با این حال، دلایل خوشبینی همچنان وجود دارد. غولهای فناوری که بخش بزرگی از هزینههای هوش مصنوعی را بر عهده دارند منابع عظیمی دارند و متعهد شدهاند در سالهای آینده هم سرمایه تزریق کنند. توسعهدهندگان خدمات هوش مصنوعی نیز با مدلهای جدید پیشرفت میکنند و همین موضوع بحثها را زنده نگه داشته است.
دسترسی به سرمایه
اوپنایآی به تنهایی قصد دارد در سالهای پیش رو 1/4 تریلیون دلار هزینه کند. این شرکت که به رهبری سم آلتمن اداره میشود و در اکتبر به باارزشترین استارتاپ جهان تبدیل شد، درآمدی بسیار کمتر از هزینههای عملیاتی خود دارد و انتظار میرود تا سال ۲۰۲۹ حدود ۱۱۵ میلیارد دلار بسوزاند و تازه در ۲۰۳۰ به تولید نقدینگی برسد.
تا اینجا جذب سرمایه برایش دشوار نبوده و امسال ۴۰ میلیارد دلار از سافتبنک و دیگران جمعآوری کرده است. انویدیا هم در سپتامبر وعده سرمایهگذاری تا سقف ۱۰۰ میلیارد دلار را داد؛ مجموعهای از معاملات که پول را به سمت مشتریان این تراشهساز هدایت میکند و نگرانیهایی درباره تامین مالی چرخشی در صنعت هوش مصنوعی ایجاد کرده است.
اگر سرمایهگذاران در تعهد سرمایه جدید عقبنشینی کنند، اوپنایآی میتواند با مشکل مواجه شود و پیامدهای آن به شرکتهای پیرامونی مانند ارائهدهندگان خدمات محاسباتی سرایت کند. بسیاری از شرکتهای دیگر نیز برای پیگیری اهداف هوش مصنوعی به تامین مالی بیرونی وابستهاند.
سهام اوراکل با ثبت سفارشهای خدمات ابری جهش کرده بود، اما ساخت مراکز داده به نقدینگی عظیمی نیاز دارد که از طریق فروش دهها میلیارد دلار اوراق بدهی تامین شده است. استفاده از بدهی فشار ایجاد میکند، چون دارندگان اوراق باید طبق زمانبندی پول نقد دریافت کنند. گزارش هزینههای سرمایهای بسیار بالاتر از انتظار و رشد کمتر فروش ابری، سهام اوراکل را به شدت پایین کشید و خبر تاخیر برخی پروژههای مراکز داده مرتبط با اوپنایآی فشار را بیشتر کرد. همزمان، شاخص ریسک اعتباری اوراکل به بالاترین سطح از ۲۰۰۹ رسید. با این حال، شرکت اعلام کرده به توانایی خود برای ایفای تعهدات و برنامههای توسعه آتی اطمینان دارد.
هزینهکرد غولهای فناوری
پیشبینی میشود آلفابت، مایکروسافت، آمازون و متا در ۱۲ ماه آینده بیش از ۴۰۰ میلیارد دلار هزینه سرمایهای داشته باشند که عمدتا صرف مراکز داده میشود. هرچند این شرکتها از رایانش ابری و تبلیغات مرتبط با هوش مصنوعی درآمد میبینند، اما این درآمدها فاصله زیادی با هزینهها دارد.
رشد سود هفت غول بزرگ فناوری برای سال ۲۰۲۶ حدود ۱۸ درصد برآورد میشود که کندترین سرعت در چهار سال اخیر است و اندکی بهتر از اساندپی ۵۰۰. افزایش هزینههای استهلاک ناشی از تب ساخت مراکز داده نگرانی بزرگی است؛ هزینه استهلاک آلفابت، مایکروسافت و متا از حدود ۱۰ میلیارد دلار در پایان ۲۰۲۳ به نزدیک ۲۲ میلیارد دلار در سهماهه منتهی به سپتامبر رسیده و انتظار میرود تا این موقع سال آینده به حدود ۳۰ میلیارد دلار برسد.
این وضعیت میتواند بر بازخرید سهام و سود تقسیمی فشار بیاورد. در ۲۰۲۶، پیشبینی میشود جریان نقد آزاد متا و مایکروسافت پس از بازگشت پول به سهامداران منفی باشد و آلفابت تقریبا سر به سر شود.
شاید بزرگترین نگرانی، تغییر راهبردی باشد که این هزینهکرد نشان میدهد. ارزش غولهای فناوری مدتها بر توانایی رشد سریع درآمد با هزینههای پایین استوار بود و جریان نقد آزاد عظیمی میساخت؛ اما برنامههای هوش مصنوعی این معادله را برعکس کرده است.
شور منطقی
با وجود بالا بودن ارزشگذاریها، فاصله زیادی با افراطهای دورههای پیشین شیدایی بازار وجود دارد. مقایسه با ترکیدن حباب داتکام رایج است، اما دامنه سودهای هوش مصنوعی با آن دوره قابل قیاس نیست. شاخص نزدک ۱۰۰ اکنون حدود ۲۶ برابر سودهای پیشبینیشده قیمتگذاری شده، در حالی که در اوج داتکام این نسبت از ۸۰ برابر هم فراتر رفته بود.
برخی سهام هوش مصنوعی ارزشگذاریهای بسیار بالایی دارند، اما انویدیا، آلفابت و مایکروسافت همگی زیر ۳۰ برابر معامله میشوند که با توجه به هیجان پیرامونشان نسبتا ملایم است.
در نهایت، سرمایهگذاران در دوراهی قرار دارند. ریسکها آشکار است و در عین حال پول همچنان به سهام هوش مصنوعی وارد میشود. فعلا بیشتر شرکتها در سطوحی که وحشت ایجاد کند قیمتگذاری نشدهاند. پرسش اصلی این است که معامله هوش مصنوعی از اینجا به کدام سو میرود؛ احتمالا نه سقوطی شبیه سال ۲۰۰۰، بلکه چرخشی محسوس در بازار خواهیم داشت.
