احتمال کمبود سوخت جت در اروپا و آسیا میتواند در صورت فروپاشی توافق شکننده آتشبس ایران و آمریکا، ظرف چند هفته تأثیر جنگ بر سفرهای جهانی را تشدید کند و با نزدیک شدن فصل سفرهای تابستانی، افزایش قیمت بلیت و لغو پروازها را محتملتر سازد.
قیمت نفت خام روز جمعه کاهش یافت، پس از آنکه وزیر امور خارجه ایران اعلام کرد نفتکشها و سایر کشتیهای تجاری میتوانند دوباره بدون مانع از این گذرگاه باریک در سواحل کشور عبور کنند؛ مسیری که حدود یکپنجم نفت و گاز طبیعی جهان از آن عبور میکند.
اما رئیسجمهور آمریکا مدعی شد ایالات متحده تا زمان دستیابی به توافقی میان واشینگتن و تهران برای پایان دادن به جنگی که در ۲۸ فوریه با تهاجم آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، به محاصره کشتیهای ایرانی در این تنگه ادامه خواهد داد. ایران نیز در پاسخ به این اقدام آمریکا بار دیگر تنگه هرمز را بست.
بازار نفت برای بازیابی از اختلالات در حملونقل به چند ماه زمان نیاز دارد و معمولاً کاهش قیمت سوخت دیرتر از کاهش قیمت نفت خام رخ میدهد. در نشانهای از پیامدهای ادامهدار این درگیری برای شرکتهای هواپیمایی و مسافران، ایر کانادا اعلام کرد به دلیل افزایش شدید هزینه سوخت جت، پروازهای خود به فرودگاه جان اف کندی نیویورک را از ژوئن تا اکتبر لغو میکند.
سوخت جت که نوعی فرآورده نفتی پالایششده بر پایه نفت سفید است، بزرگترین هزینه ایرلاینها به شمار میرود و حدود ۳۰ درصد از هزینههای کلی را تشکیل میدهد. قیمت این سوخت از آغاز جنگ تقریباً دو برابر شده و اکنون خطر کمبود نیز مطرح است.
بر اساس گفتهها، اروپا شاید تنها حدود شش هفته ذخیره سوخت جت در اختیار داشته باشد، در حالی که معمولاً برخی کشورها چند ماه ذخیره نگه میدارند.
شرکتهای هواپیمایی با احتیاط واکنش نشان دادهاند؛ از یک سو به مشکلات احتمالی اذعان دارند و از سوی دیگر تلاش میکنند مشتریان را آرام کنند. با این حال، برخی شرکتها هزینهها را از طریق افزایش قیمت خدمات جانبی، افزودن هزینه به بلیت یا افزایش عوارض سوخت به مسافران منتقل کردهاند.
سوخت جت در پالایشگاهها از نفت خام تولید میشود و از طریق کشتی و خطوط لوله به فرودگاهها منتقل و ذخیره میشود. شرکتهای هواپیمایی آن را بهصورت عمده خریداری میکنند. کمبود در یک منطقه لزوماً به توقف کامل پروازها منجر نمیشود، زیرا برخی شرکتها ذخایر بیشتری دارند، اما پروازهای باقیمانده احتمالاً گرانتر خواهند بود.
در اروپا، برخی کشورها اکنون کمتر از ۲۰ روز ذخیره سوخت دارند. اگر این میزان به زیر ۲۳ روز برسد، احتمال کمبود واقعی در برخی فرودگاهها و در نتیجه لغو پروازها و کاهش تقاضا وجود دارد. تنگه هرمز حدود ۴۰ درصد از واردات سوخت جت اروپا را تأمین میکند، اما از زمان آغاز جنگ، هیچ محمولهای از این مسیر عبور نکرده است.
کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه بیشترین وابستگی را به نفت و سوخت جت خاورمیانه دارند و پس از آن اروپا قرار میگیرد. در اروپا حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از عرضه سوخت به دلیل جنگ کاهش یافته است. ایالات متحده برای جبران بخشی از این کمبود، صادرات خود را به حدود ۱۵۰ هزار بشکه در روز در آوریل افزایش داده است که حدود شش برابر سطح معمول است.
در سطح جهانی، روزانه بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون بشکه نفت به دلیل بسته بودن تنگه هرمز از دسترس خارج شده است. حتی آزادسازی ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری نیز در کوتاهمدت اثر محدودی دارد و ممکن است تا پایان سال طول بکشد تا این حجم وارد بازار شود.
برای مسافران، تأثیرات تنها به افزایش قیمت بلیت محدود نمیشود. هزینه بالاتر سوخت، مسیرهای طولانیتر، کاهش انعطاف در برنامهریزی و افزایش عدم قطعیت در تقاضا، همگی شرایط سفر را پیچیدهتر میکنند. بازار ممکن است با زمانبندیهای متغیر، نوسان بیشتر در برنامه پروازها و کاهش گزینههای ارزانقیمت مواجه شود.
برخی شرکتهای هواپیمایی اعلام کردهاند هنوز با کمبود سوخت مواجه نشدهاند، اما اقداماتی برای کاهش هزینهها انجام دادهاند. از جمله کاهش تعداد پروازها، کنار گذاشتن هواپیماهای قدیمی و افزایش هزینه خدمات. در مقابل، برخی شرکتها افزایش هزینهها را مستقیماً به مسافران منتقل کردهاند، از جمله افزایش هزینه بار و عوارض سوخت.
