اتحادیه اروپا این هفته در نقطه عطفی قرار دارد و میکوشد ثابت کند یک بازیگر ژئوپلیتیکی واقعی است. در روزهای پیش رو، این بلوک با دو ضربالاجل مهم روبهروست؛ یکی تامین مالی ادامه جنگ اوکراین علیه روسیه بدون کمک واشنگتن و دیگری نشان دادن توانایی متنوعسازی زنجیرههای تامین دور از آمریکا که هرچه خصمانهتر میشود و گسترش تجارت با آمریکای جنوبی.
ناکامی در هر یک از این دو جبهه میتواند به اعتبار اتحادیه اروپا در زمانی حساس لطمه بزند و روایت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، را تقویت کند که قاره اروپا «ضعیف» است. این در حالی است که پس از هفتهای که دبیرکل ناتو هشدار داد خطر جنگهای جهانی دوباره واقعی شده، بسیاری هنوز عمق وخامت شرایط را درک نکردهاند.
پرونده اوکراین و تجارت با آمریکای جنوبی مستقیما به این پرسش گره خورده که آیا اتحادیه اروپا میتواند در سطح جهانی رهبری کند یا نه. با قطع کمکهای آمریکا به اوکراین از سوی دولت ترامپ، اکنون اروپا میخواهد مانع تحمیل یک توافق صلح ناعادلانه به کییف یا حتی پیشروی نیروهای روسیه شود. همزمان، توافق تجاری به آزمونی پرسر و صدا تبدیل شده تا مشخص شود آیا اروپا میتواند جایگزینهای معتبری در برابر آمریکا و چین ارائه دهد یا نه؟
وضعیت مالی اوکراین روز پنجشنبه به نقطه اوج میرسد؛ زمانی که رهبران اتحادیه اروپا در بروکسل گرد هم میآیند تا برای وام بزرگی به کییف راهحلی بیابند. تا روز جمعه نیز اتحادیه باید کار روی توافق تجاری را به پایان برساند و مراسم امضا بهطور موقت برای شنبه برنامهریزی شده است. هر تاخیر تازهای در هر کدام از این دو پرونده میتواند کل برنامهها را به خطر بیندازد.
این تحرکات در شرایطی رخ میدهد که ترامپ نظم پس از جنگ جهانی دوم را که ۸۰ سال تکیهگاه اروپا بوده، زیر سوال میبرد و عملا اتحادیه اروپا را به حاشیه میراند. چین نیز به شکلی مشابه رهبران و شرکتهای اروپایی را نادیده میگیرد. فشارها افزایش یافته تا اتحادیه ثابت کند در نظم نوظهور جهانی بازیگر است نه تماشاگر. فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، اخیرا این وضعیت را به مهمترین اهرم کنونی اروپا تعبیر کرد و هشدار داد که اعتبار، امنیت و رهبری قاره در معرض آزمون است.
چالش تامین منابع مالی
برنامه ترجیحی اروپا برای کمک به اوکراین استفاده از میلیاردها یورو داراییهای روسیه است که در خاک اتحادیه مسدود شدهاند. ایده این است که طی دو سال آینده حدود ۹۰ میلیارد یورو وام از این محل به اوکراین داده شود تا خدمات پایه و توان نظامی خود را حفظ کند؛ بازپرداخت این پول تنها در صورتی انجام میشود که روسیه خسارتهای جنگ را جبران کند.
این طرح با مخالفت شدید بلژیک روبهرو شده، زیرا بیشتر این داراییها در آن کشور نگهداری میشود و بروکسل نگران است در صورت بازپسگیری اموال توسط روسیه از مسیر قضایی، مجبور به بازپرداخت وام شود. فرانسه نیز اگرچه با استفاده از داراییهای موجود در بلژیک موافق است، اما در برابر بهکارگیری داراییهای مسدودشده در بانکهای خود مقاومت میکند. آمریکا هم بهطور غیرعلنی از اروپا خواسته به این پول دست نزند و آن را اهرمی برای مذاکرات صلح بداند.
زمان به سرعت میگذرد؛ اوکراین تا آوریل با کمبود منابع مالی روبهرو میشود. اگر اتحادیه اروپا این هفته به توافق نرسد، ناچار است به راهحلهای موقت فکر کند و این یعنی تاخیرهای بیشتر و خوراک تازه برای روایتهای تمسخرآمیز ترامپ! یکی از مقامهای پرتغالی تاکید کرده مبلغ مورد بحث تنها ۰/۵ درصد تولید ناخالص داخلی اتحادیه اروپا است؛ رقمی بزرگ اما قابل پرداخت و ضروری.
آزمون مرکوسور
توافق تجاری اتحادیه اروپا با بلوک مرکوسور شامل آرژانتین، بولیوی، برزیل، پاراگوئه و اروگوئه نیز اهمیتی نمادین یافته است. این توافق نهتنها بزرگترین قرارداد تجاری تاریخ اتحادیه خواهد بود، بلکه پیامی مستقیم به ترامپ میفرستد؛ آن هم در زمانی که او میکوشد نقش آمریکا در آمریکای لاتین را دوباره تثبیت کند و از «برتری در نیمکره غربی» سخن میگوید.
اگر اروپا بتواند همزمان با تهدیدهای تعرفهای ترامپ، موانع تجاری را برای آمریکای جنوبی کاهش دهد، جایگاه خود را در معادلات جهانی حفظ میکند و نشان میدهد قادر است وابستگیهای اقتصادی به آمریکا و چین را با تعمیق روابط با دیگر دموکراسیها کاهش دهد. با این حال، فضای حاکم در آستانه مراسم امضای شنبه تیره است؛ فرانسه به دلیل نگرانی از اعتراض کشاورزانش خواهان تعویق توافق تا دستکم ژانویه شده و برخی این اقدام را تلاشی برای نابودی کامل پیمان میدانند.
یک دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا هشدار داده اگر این توافق تا پایان سال امضا نشود، این پیام به جهان مخابره میشود که اروپا اساسا تمایلی به روابط قویتر با آمریکای جنوبی ندارد و اعتماد جهانی به اتحادیه آسیب خواهد دید.
امتحان نهایی اتحادیه اروپا
راهبرد امنیت ملی ترامپ سیاستهای اتحادیه اروپا را متهم میکند که قاره را به سوی «محو تمدنی» سوق داده و حتی بقای کشورهای اروپایی بهعنوان متحدان مطلوب ناتو را زیر سوال میبرد. مرتس هفته گذشته گفت آنچه زمانی «غرب هنجاری» نامیده میشد، دیگر به این شکل وجود ندارد.
در جهانی که قدرتهای بزرگی مانند آمریکا و چین قواعد را تحمیل میکنند، اتحادیه اروپا میکوشد نشان دهد میتواند مسیر مستقل خود را ترسیم کند. تصمیمهای پیشرو درباره اوکراین و تجارت مشخص خواهد کرد آیا اروپا از پس این کار برمیآید یا وارد مسیری از افول مدیریتشده میشود.
