بازار جهانی نفت در حال تجربه تغییری شگفتانگیز است؛ کمتر از سه ماه پیش مهمترین شاخص فیزیکی نفت جهان به رکورد تاریخی رسید و تنها چند هفته قبل، مدیران ارشد صنعت هشدار میدادند ذخایر جهانی نفت به سطوح بحرانی نزدیک شده است.
اکنون با وجود ادامه ابهام درباره آینده درگیریها و باقی ماندن بخشی از تولید خاورمیانه در وضعیت تعطیلی، قیمت نفت روندی کاملاً متفاوت پیدا کرده است. ذخایر جهانی در طول جنگ به شدت کاهش یافت، اما قراردادهای آتی نفت برنت اکنون تمام رشد ناشی از جنگ را از دست داده و به محدوده ۷۰ دلار در هر بشکه بازگشتهاند. همزمان بازار فیزیکی نفت نشانههایی از ضعف را نشان میدهد که از زمان سقوط تقاضا در دوره کرونا بیسابقه بوده است.
برای اقتصاد جهانی، این تغییر سریع به معنای کاهش نگرانیها درباره جهش تورمی ناشی از بحران نفتی است. اما برای کشورهای بزرگ تولیدکننده عضو ائتلاف اوپک پلاس، پرسش اصلی دیگر سرعت بازگرداندن تولید نیست، بلکه این است که آیا باید دوباره عرضه را محدود کنند تا از قیمتها حمایت شود یا وارد رقابت بر سر سهم بازار خواهند شد.
بانکها و مؤسسات مالی بزرگ هشدار دادهاند بازار نفت ممکن است در سال آینده با مازاد عرضه روبهرو شود و فضای کلی بازار اکنون نزولی ارزیابی میشود.
حتی پیش از آنکه آمریکا و ایران در اواسط ژوئن تفاهمنامه بازگشایی تنگه هرمز را امضا کنند، صادرکنندگان خلیج فارس در حال افزایش ارسال محمولهها بودند. پس از آن نیز بیش از ۶۰ میلیون بشکه نفتی که در آغاز جنگ متوقف شده بود، وارد بازار شد.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی تقریباً به سطح صادرات پیش از جنگ ایران بازگشتهاند. تلاش آمریکا برای عبور نفتکشها از تنگه هرمز و استفاده از خطوط لوله جایگزین به این روند دامن زده است. همچنین نفت ایران که سالها تحت تحریم شدید آمریکا قرار داشت، پس از صدور معافیتهای تحریمی دوباره امکان خرید پیدا کرده است.
تداوم سازوکارهای دوران جنگ
بازگشت جریان صادرات از تنگه هرمز همزمان با ادامه برخی سازوکارهای دوران جنگ رخ داده است. چین که با کاهش شدید خرید نفت به متعادل شدن بازار کمک کرده بود، همچنان تا حد زیادی از بازار فاصله گرفته است. علاوه بر این، هر هفته میلیونها بشکه نفت از ذخایر اضطراری آمریکا در سواحل خلیج مکزیک وارد بازار میشود؛ بخشی از آزادسازی بیسابقه ۴۰۰ میلیون بشکهای که برای مقابله با بحران نفتی انجام شد.
در نتیجه، نفتی که دوباره از تنگه هرمز وارد بازار میشود با کمبود تقاضا مواجه است و مقصد اصلی آن عملاً چین محسوب میشود، اما چین همچنان خرید گسترده انجام نمیدهد.
نشانههای این مازاد عرضه هم در معاملات بازارهای جهانی و هم در مسیر حرکت نفتکشها دیده میشود. قراردادهای آتی نفت در آمریکا، اروپا و آسیا وارد وضعیت «کانتانگو» شدهاند؛ وضعیتی که ذخیرهسازی نفت را برای معاملهگران سودآور میکند زیرا عرضه از تقاضا بیشتر شده است.
نفت امارات حتی به بازار آمریکا و خریداران هاوایی نیز پیشنهاد شده است. یک نفتکش حامل نفت ونزوئلا نیز پس از طی بیش از ۱۰ هزار مایل دریایی به سواحل هند رسیده اما بیش از دو هفته بدون مشتری مانده است.
یکی از دلایل اصلی این وضعیت، کاهش حدود ۵ میلیون بشکهای واردات روزانه چین نسبت به دوران پیش از جنگ است. نفتهایی که معمولاً خریداران اصلی آنها پالایشگاههای چینی هستند اکنون با افت شدید قیمت مواجه شدهاند. قیمت نفت عمان به ۴ دلار پایینتر از شاخص دبی رسیده که بیشترین اختلاف از سال ۲۰۲۰ محسوب میشود. همچنین محموله نفت «جنو» جمهوری کنگو با وجود تخفیف ۱۴ دلاری نسبت به نفت برنت نیز خریداری نشده است.
اگرچه در هفته گذشته نشانههایی از خرید فرصتطلبانه پالایشگاههای چینی دیده شده، اما این خریدها هنوز آنقدر بزرگ نیست که فضای منفی بازار را تغییر دهد.
احتمال تغییر شرایط وجود دارد
با این حال، برخی عوامل میتوانند از تداوم ضعف بازار جلوگیری کنند. بخشی از افزایش عرضه ناشی از آزاد شدن نفتهای متوقفشده در تنگه هرمز است که یک اتفاق موقتی به شمار میرود. همچنین تولید نفت اوپک در ماه ژوئن همچنان ۲۸ درصد پایینتر از سطح فوریه بوده است.
بازار فرآوردههای نفتی نیز وضعیت بهتری نسبت به نفت خام دارد. قیمت گازوئیل در اروپا حدود ۵۰ دلار بالاتر از نفت خام معامله میشود؛ زیرا معاملهگران نگران کاهش صادرات روسیه و حتی احتمال ممنوعیت صادرات هستند. بازار بنزین آمریکا نیز به دلیل پایین بودن ذخایر تحت فشار قرار دارد.
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده آزادسازی ذخایر راهبردی نفت در ماه آینده تقریباً متوقف خواهد شد و برخی تحلیلگران انتظار دارند دولتها به سرعت برای بازسازی ذخایر خود اقدام کنند؛ موضوعی که میتواند تقاضا را افزایش داده و بخشی از مازاد عرضه را جذب کند.
آینده بازار به سه عامل اصلی بستگی دارد: پایداری توافق شکننده صلح، آمادگی اوپک پلاس برای محدود کردن افزایش تولید به منظور حمایت از قیمتها و همچنین بازگشت چین به بازار خرید نفت.
در صورت عادی شدن کامل جریان صادرات از تنگه هرمز و بازسازی ذخایر جهانی، چالش اصلی اوپک پلاس از افزایش تولید به دفاع از بازار تغییر خواهد کرد و پرسش اصلی این خواهد بود که کدام کشورها حاضر به کاهش تولید هستند.
برخی تحلیلگران نیز معتقدند کاهش بیشتر قیمتها در چرخه فروش جدید تولیدکنندگان خاورمیانه ممکن است پالایشگاههای چینی را دوباره به بازار بازگرداند. در حال حاضر حتی نفت امارات و عراق در چین ارزانتر از نفت ایران عرضه میشود و بسیاری باور دارند بازار نفت به سطوح کف قیمتی نزدیک شده است.
