هند بود؛ کشوری که چین در آن زمان احترام زیادی برایش قائل بود و آن را زادگاه بودیسم میدانست. شوانزانگ پس از ۱۶ سال به کشورش بازگشت و دهها متن مذهبی با خود آورد که ترجمه آنها تأثیر عمیقی بر تحول بودیسم در چین گذاشت. او همچنین اطلاعات ارزشمندی درباره سیاست، اقتصاد و جغرافیای هند به دست آورد و آنها را در کتاب «گزارش مناطق غربی» ثبت کرد. این راهب بودایی، شاید ناخواسته، یکی از نخستین پژوهشگران هند نیز به شمار میرفت.
در ۱۴ قرن گذشته، بسیاری چیزها تغییر کرده است؛ از جمله نگاه چین به همسایه خود که امروز بسیار کمتر از گذشته مثبت است. شیوه چین برای ایجاد تخصص درباره جهان خارج نیز تغییر کرده است. تا سال ۲۰۲۲، مطالعات مربوط به کشورها و مناطق مختلف میان رشتههای گوناگون دانشگاهی پراکنده بود. برای مثال، یک پژوهشگر ممکن بود هند را در رشته تاریخ مطالعه کند و سپس در علوم سیاسی دکترا بگیرد. در سال ۲۰۲۲، وزارت آموزش چین به مطالعات منطقهای جایگاه «سطح اول» اعطا کرد و به دانشگاهها اجازه داد گروههای میانرشتهای ایجاد کنند و مدارکی تخصصی درباره مناطق مختلف جهان ارائه دهند. این تغییر ساختاری نشاندهنده نیاز چین به درک بهتر جهانی بود که قصد دارد بر آن اثر بگذارد.
هند مدتهاست یکی از موضوعات مهم مطالعات چین بوده است. هند همسایه چین، یک رقیب بالقوه و تنها عضو دیگر باشگاه کشورهای دارای بیش از یک میلیارد نفر جمعیت است. دو کشور همچنین عضو بسیاری از مجامع بینالمللی از جمله بریکس هستند. قرار است نارندرا مودی، نخستوزیر هند، میزبان نشست بریکس در دهلینو در روزهای ۱۲ و ۱۳ سپتامبر باشد. انتظار میرود شی جینپینگ نیز در این نشست شرکت کند. این نخستین سفر او به هند از سال ۲۰۱۹ خواهد بود. همزمان با رشد اقتصاد هند، وزن آن در عرصه جهانی و روابط دوجانبه با چین، شمار پژوهشگرانی که روی این کشور مطالعه میکنند نیز افزایش یافته است.
با وجود این، کیفیت بخش قابلتوجهی از این تحقیقات پایین است. بررسی منتشرشده درباره این حوزه نشان میدهد افزایش علاقه به هند، ضعفهای آشکاری را نیز نمایان کرده است. بسیاری از دیدگاهها فاقد عمق کافی، نگاه تاریخی و پشتوانه فکری لازم هستند. تحلیلگران هندی که چین را مطالعه میکنند نیز به نتیجهای مشابه رسیدهاند. به گفته برخی ناظران، پژوهشگران قدیمیتر معمولاً واقعبینتر و معتدلتر هستند، اما بخشی از پژوهشگران جوانتر رویکردی تهاجمی و متکبرانه دارند. به این ترتیب، هرچند چین تحقیقات بیشتری درباره هند تولید میکند، به نظر میرسد درک آن از این کشور لزوماً بهتر نشده است.
یکی از دلایل اصلی، دسترسی محدود به هند است. هند همواره در صدور روادید برای پژوهشگران و روزنامهنگاران، صرفنظر از ملیت آنها، محتاط بوده است. اما از زمان درگیری مرگبار نیروهای دو کشور در ارتفاعات لداخ در سال ۲۰۲۰، پژوهشگران چینی از ورود به هند منع شدهاند. بهبود روابط دو کشور در ماههای اخیر باعث ازسرگیری صدور روادید گردشگری شده و حتی بحثهایی درباره بازگشت روزنامهنگاران دو طرف مطرح شده است. شاید در مرحله بعد، پژوهشگران نیز بتوانند دوباره به هند سفر کنند.
باز شدن مرزها میتواند کمککننده باشد، اما نگرشهای تاریخی پژوهشگران چینی را بهسرعت تغییر نخواهد داد. دستکم از اواخر دوره دودمان چینگ، یعنی بیش از یک قرن پیش، بخشی از نخبگان چین به هند به چشم کشوری نگاه کردهاند که برای مدت طولانی اجازه داده بود مستعمره شود. رهبران انقلابی چین نیز مبارزه مسالمتآمیز هند برای استقلال را چندان جدی نمیگرفتند. دموکراسی زودهنگام هند نیز در چین اغلب بهعنوان ضعفی دیده میشود که مانع پیشرفت این کشور شده است. پژوهشگران جوانتر امروز بر پایه همین نگاه تحقیرآمیز، با کشوری مواجه میشوند که از نظر اقتصادی فقیرتر و از نظر نظامی ضعیفتر از چین است، اما درباره جاهطلبیهای خود با اعتمادبهنفس زیادی سخن میگوید. بنابراین عجیب نیست که برخی از آنها اهداف هند را دستکم بگیرند.
نبود خودانتقادی نیز در این میان نقش دارد. تحلیلگران هندی درباره اشتباهات سیاست کشورشان در قبال چین مطالب فراوانی منتشر میکنند. در مقابل، در تحلیلهای چینی درباره هند کمتر نشانی از چنین خوداندیشی دیده میشود. وقتی پیشفرض اصلی این باشد که همه مشکلات روابط دوجانبه ناشی از ناامنیهای طرف مقابل است، گفتوگو چندان پیش نخواهد رفت.
البته هند واقعاً کشوری پیچیده و دشوار برای درک است. حتی کسانی که تمام عمر خود را در این کشور گذراندهاند نیز نمیتوانند ادعا کنند آن را کاملاً میشناسند. با این حال، بهترین راه برای نزدیک شدن به هند، فروتنی است. شوانزانگ هزاران کیلومتر سفر کرد تا از گنجینههای این سرزمین بهره ببرد. پژوهشگران خارجی نیز میتوانند این سفر را با گشودن ذهن خود آغاز کنند.
