جدیدترین برنامه پنج ساله انرژی چین دو رویکرد به ظاهر متناقض را تأیید میکند؛ این کشور همچنان رهبر جهانی انرژیهای تجدیدپذیر و در عین حال بزرگترین مصرف کننده زغال سنگ خواهد بود.
کلید درک این سیاست، نگاه به برنامه چین از زاویه امنیت انرژی است. پکن قصد دارد هم ظرفیت تولید برق از منابع تجدیدپذیر را به شکل گسترده افزایش دهد و هم تولید و مصرف زغال سنگ را در سطوح نزدیک به رکورد حفظ کند.
چین با تکیه بر برتری صنعتی خود در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر و همچنین ذخایر عظیم زغال سنگ و شبکه گسترده معادن، تلاش میکند وابستگی خود به واردات نفت خام و گاز طبیعی مایع را کاهش دهد.
بر اساس این برنامه که هفته گذشته منتشر شد، بزرگترین مصرف کننده انرژی جهان انتظار دارد تا سال ۲۰۳۰ نیمی از برق خود را از منابع غیرفسیلی تأمین کند؛ در حالی که هدف تعیین شده برای سال ۲۰۲۵ برابر با ۴۲/۳ درصد بود.
برای تحقق این هدف، ظرفیت نصب شده نیروگاههای بادی و خورشیدی به بیش از ۵۰ درصد کل ظرفیت تولید برق، معادل ۲۷۰۰ گیگاوات، خواهد رسید. این رقم در پایان سال گذشته ۴۷ درصد بود.
با این حال، این اهداف نیز ممکن است محتاطانه باشند؛ زیرا در سالهای اخیر توسعه ظرفیت انرژی خورشیدی و بادی چین از اهداف رسمی فراتر رفته است.
با وجود رشد انرژیهای تجدیدپذیر، وابستگی چین به زغال سنگ همچنان ادامه دارد؛ هم برای تولید برق و هم به طور فزاینده برای تولید مواد شیمیایی و سوختهای مایع.
تولید زغال سنگ چین در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۱/۹۸ میلیارد تن رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۰/۳ درصد کاهش داشت. این افت عمدتاً به دلیل تشدید بازرسیهای ایمنی پس از حادثه معدن استان شانشی در ۲۲ مه بود که ۸۲ کشته بر جای گذاشت.
با این حال، احتمال میرود تولید در نیمه دوم سال افزایش یابد و مجموع تولید سال ۲۰۲۶ به رکورد ۴/۸۲۳ میلیارد تن سال گذشته نزدیک شود. تولید زغال سنگ چین از ۱/۳۸ میلیارد تن در سال ۲۰۰۰ تاکنون تقریباً سه برابر شده است. برنامه جدید نیز تنها بر این موضوع تأکید کرده که مصرف زغال سنگ تا سال ۲۰۳۰ به اوج خواهد رسید، اما میزان مشخصی برای آن تعیین نکرده است.
زغال سنگ برای صنایع شیمیایی
با افزایش سهم انرژیهای تجدیدپذیر، سهم زغال سنگ در تولید برق احتمالاً کاهش مییابد، اما استفاده از آن به عنوان ماده اولیه صنایع شیمیایی و تولید سوختهای مایع افزایش خواهد یافت.
مصرف زغال سنگ برای تولید مواد شیمیایی از حدود ۲۰ میلیون تن در سال ۲۰۰۵ به برآوردی بین ۳۲۰ تا ۳۸۰ میلیون تن در سال جاری رسیده است.
بخش عمده این زغال سنگ برای تولید متانول مصرف میشود و علاوه بر آن، آمونیاک، الفین ها و سایر محصولات شیمیایی نیز از آن تولید میشوند.
از دیدگاه انتشار گازهای گلخانهای، تولید این مواد از زغال سنگ آلایندگی بیشتری نسبت به استفاده از نفت خام دارد و هم اکنون بین ۵ تا ۷ درصد از کل انتشار آلایندههای چین به این بخش مربوط میشود.
در سالهای آینده، به ویژه اگر با گسترش خودروهای برقی تقاضای نفت خام کاهش یابد، احتمال افزایش استفاده از زغال سنگ برای تولید مواد شیمیایی بیشتر خواهد شد.
واردات نفت خام چین در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۱۱/۶ میلیون بشکه در روز رسید، اما انتظار میرود امسال کاهش یابد. واردات ماه مه به دنبال پیامدهای جنگ ایران به پایینترین سطح در هشت سال اخیر یعنی ۷/۷۹ میلیون بشکه در روز سقوط کرد و میانگین واردات پنج ماه نخست سال به ۱۰/۵۶ میلیون بشکه در روز رسید که ۴/۸ درصد کمتر از مدت مشابه سال ۲۰۲۵ بود.
پالایشگاههای چین پس از افزایش شدید قیمت نفت در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، واردات خود را کاهش دادند؛ حملاتی که به بسته شدن عملی تنگه هرمز انجامید؛ گذرگاهی که پیش از آغاز درگیری حدود ۲۰ درصد نفت خام و گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکرد.
پیش بینی میشود واردات نفت چین در ماه ژوئن نیز ضعیف بماند؛ زیرا پالایشگاهها به جای خرید نفت گران قیمت از ذخایر خود استفاده کردهاند.
در نتیجه، واردات نفت چین در سال ۲۰۲۶ ممکن است کمتر از سال ۲۰۲۵ باشد و اگر روند برقی شدن ناوگان حمل ونقل ادامه پیدا کند، احتمال دارد واردات نفت خام این کشور به اوج خود رسیده باشد.
کاهش دسترسی به نفت خام همچنین تولید نفتا، ماده اولیه صنایع پتروشیمی، را محدود میکند و این موضوع میتواند چین را بیش از گذشته به استفاده از زغال سنگ برای تولید مواد شیمیایی مورد نیاز ساخت پلاستیک و دیگر محصولات صنعتی سوق دهد.
