تهدیدهای دونالد ترامپ درباره آغاز یک کارزار اقتصادی گسترده علیه ایران، پیام روشنی برای تهران دارد: رئیسجمهور آمریکا در شرایط کنونی نمیخواهد دوباره وارد جنگ شود.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز پنجشنبه تلاش کرده است نگرانی سرمایهگذاران درباره کارزار فشار علیه ایران را کاهش دهد و مدعی شده است که ازسرگیری درگیریهای گسترده بعید است.
مشکل دولت ترامپ این است که ایران نیز این پیام را دریافت کرده است.
ترامپ این هفته مدعی شده است که آمریکا یک کارزار اقتصادی گسترده علیه ایران به راه خواهد انداخت و وعده داده است عملیاتی «کوبنده» برای «فلج کردن» این کشور انجام شود. فشار آمریکا مجموعهای از تخریبهای ناشی از جنگ، محاصره دریایی و تحریمهاست که اقتصاد ایران را بیش از هر زمان دیگری در چند دهه گذشته تحت فشار قرار داده است.
با این حال، پشت تهدیدهای دولت آمریکا پیامی وجود دارد که بسنت روز پنجشنبه آن را بیش از هر زمان دیگری آشکار کرده است: ترامپ در حال حاضر نمیخواهد به جنگ بازگردد. رئیسجمهور آمریکا پس از هفتهها بمباران ایران در اوایل سال جاری و عقبنشینی از چندین تهدید برای ازسرگیری خشونت، اکنون کارزار اقتصادی علیه تهران را دنبال میکند.
در نتیجه، دولت ترامپ درگیر مناقشهای با اهرم فشار محدود، آسیبپذیری اثباتشده و رقیبی جسورتر شده است. حتی با وجود اینکه ایران با کمبودها و تورم دستوپنجه نرم میکند، ترامپ احتمالاً با نزدیک شدن انتخابات میاندورهای، جنگی نامحبوب و قیمت بالای بنزین با فشار سیاسی بیشتری روبهرو خواهد شد. به گفته تحلیلگران، این ترکیب خطرناک میتواند ایران را به این برداشت برساند که آمریکا ضعیف شده و تهران را به واکنش نظامی ترغیب کند.
بسنت روز پنجشنبه در گفتوگو با شبکه سیانبیسی اعلام کرده است که وزارت خزانهداری دوشنبه آینده درباره اقدامات جدید علیه ایران نشست خبری برگزار خواهد کرد. او مدعی شده است معاملهگران با افزایش قیمت نفت در واکنش به تهدیدهای جدید دولت آمریکا، دچار اشتباه شدهاند، زیرا این تهدیدهای اقتصادی نشان میدهد واشنگتن فعلاً قصد ندارد بمباران گسترده را از سر بگیرد.
بسنت تأکید کرده است که اگر آمریکا در حال اعمال «حداکثر فشار اقتصادی» باشد، احتمالاً به این معناست که در حال حاضر خبری از ازسرگیری گسترده عملیات نظامی نخواهد بود، هرچند این وضعیت مربوط به «همین حالا» است.
ترامپ شامگاه چهارشنبه در شبکه اجتماعی تروث اعلام کرده است که آمریکا کارزار اقتصادی گستردهای را علیه ایران دنبال خواهد کرد و از «جنگ اقتصادی و انزوایی در مقیاسی بیسابقه» هشدار داده است.
او مدعی شده است اقدامات جدید، ایران و توانایی آن برای گسترش تروریسم در سراسر جهان را فلج خواهد کرد.
یکی از چالشهای ترامپ این است که بارها ایران را به نابودی گسترده تهدید کرده، اما در نهایت از این تهدیدها عقبنشینی کرده است. او در ماه ژوئن درباره نگرانی خود از طولانی شدن جنگ و کشیده شدن آمریکا به سمت یک «رکود اقتصادی» هشدار داده بود. نظرسنجیها نیز نشان میدهند جنگ ایران در آمریکا بهطور گستردهای نامحبوب است و این نارضایتی حتی در میان جمهوریخواهان نیز افزایش یافته است. در نتیجه، جنگی که ترامپ آن را یک «ماجراجویی کوچک» چند هفتهای توصیف کرده بود، اکنون به ششماهگی نزدیک میشود و به نقطهضعف سیاسی او تبدیل شده است.
حکومت ایران در ماههای اخیر نشان داده است که میتواند در برابر مرگ و ویرانی گسترده ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل دوام بیاورد و در عین حال با اقداماتی مانند حمله به نفتکشها در تنگه هرمز، هزینههایی را به آمریکا تحمیل کند. قیمت بنزین در آمریکا همچنان بیش از یک دلار به ازای هر گالن بالاتر از پیش از آغاز جنگ است. پایگاههای نظامی آمریکا در خلیج فارس بهشدت آسیب دیدهاند، ۱۸ نظامی آمریکایی کشته شدهاند و ذخایر مهمات نیز کاهش یافته است. در همین حال، دستیابی به توافقی برای پایان جنگ همچنان دور از دسترس مانده و حتی بازگشایی کامل تنگه هرمز نیز محقق نشده است.
مقاومت ایران و واکنشهای متقابل این کشور ظاهراً ترامپ را به سمت اتکا به فشار اقتصادی برای وادار کردن تهران به عقبنشینی سوق داده است. تحلیلگران میگویند دولت آمریکا همین حالا نیز فشار کمسابقهای بر اقتصاد ایران وارد کرده و محاصره دریایی ترامپ خسارتهای ناشی از عملیات بمباران بهار امسال را تشدید کرده است.
روز چهارشنبه نیز تنش جدیدی شکل گرفت؛ امارات متحده عربی، که یکی از شرکای اقتصادی مهم ایران در آن سوی خلیج فارس است، اعلام کرده است تمام تجارت و مبادلات مالی با ایران را متوقف خواهد کرد.
با این حال، تشدید بیشتر فشار برای ترامپ آسان نخواهد بود. او در پیام خود در شبکه تروث هشدار داده است هر کشوری که هرگونه «راه تنفسی» برای ایران فراهم کند، خود با «پیامدهای اقتصادی عظیم» روبهرو خواهد شد.
مهمترین مسیر مالی ایران، چین است؛ کشوری که بخش عمده نفت ایران را خریداری میکند.
چین در کارزار فشار اقتصادی علیه ایران نقشی تعیینکننده دارد و هیچ جایگزینی نمیتواند نفت خام ایران را در مقیاس چین جذب کند.
با این حال، ترامپ تلاش کرده است روابط خود با شی جینپینگ، رهبر چین، را بهبود دهد. انتظار میرود شی در ۲۴ سپتامبر در واشنگتن با ترامپ دیدار کند. تحلیلگران معتقدند دولت ترامپ، بهویژه با توجه به این دیدار، در اعمال فشار بر چین محتاط خواهد بود. در نتیجه، همچنان مشخص نیست کارزار اقتصادی آمریکا علیه ایران تا چه اندازه میتواند شدیدتر شود.
بسنت اعلام کرده است گفتوگوهای دولت آمریکا با چین درباره این موضوع محرمانه باقی خواهد ماند.
ایران سالهاست تحت تحریمهای گسترده قرار دارد و مهمترین اقدام باقیمانده برای افزایش فشار، هدف قرار دادن تهاجمی شرکای تجاری ایران، بهویژه چین، است. با این حال، تردیدهایی وجود دارد که ترامپ در شرایط فعلی حاضر باشد با به راه انداختن یک جنگ اقتصادی با چین، روابط خود با پکن را به خطر بیندازد.
مسئله دیگر این است که ایران در شرایط فشار شدید مالی چگونه واکنش نشان خواهد داد، بهخصوص با توجه به اینکه بهطور گسترده پذیرفته شده ترامپ نمیخواهد دوباره وارد جنگ شود.
احتمال میرود ایران به دنبال راهی برای اعمال فشار نظامی جدید بر آمریکا یا متحدان واشنگتن در منطقه خلیج فارس باشد. همین موضوع، عدم قطعیت درباره راهبرد بلندمدت ترامپ را بیشتر میکند؛ آن هم در شرایطی که قیمت بنزین بالاست، انتخابات میاندورهای نزدیک میشود و ذخایر مهمات آمریکا کاهش یافته است.
