بسیاری از قیمتهایی که بودجه خانوار را تحت تأثیر قرار میدهند، روی تابلوی قیمت پمپبنزین دیده نمیشوند. رانندگان معمولاً قیمت هر گالن بنزین معمولی را هنگام عبور از جایگاه میبینند، اما کمتر کسی به هزینه انتقال یک محموله غلات از انبار تا فروشگاه محلی توجه میکند؛ هزینهای که در نهایت بخشی از آن را مصرفکننده میپردازد.
این هزینه پنهان معمولاً در پسزمینه باقی میماند. افزایش و کاهش هزینه انرژی ابتدا بخشی از سوی شرکتها جذب میشود و سپس بهتدریج به قیمت کالاها منتقل میشود؛ فرایندی که ممکن است ماهها طول بکشد.
برای دههها، جایگاه بنزین مهمترین نشانه تورمی برای خانوارها بوده است. هر زمان قیمت بنزین جهش میکند، مصرفکنندگان واکنش نشان میدهند، سیاستمداران تحت فشار قرار میگیرند و بانک مرکزی آمریکا پیامدهای آن برای نرخ بهره را زیر نظر میگیرد.
اما این پاییز، سوختی که فشار بیشتری ایجاد کرده، در جایگاه کناری قرار دارد؛ یعنی گازوئیلی که بسیاری از رانندگان سراغ آن نمیروند.
جیپی مورگان چیس اکنون به سرمایهگذاران هشدار میدهد که قیمتهای بیسابقه گازوئیل میتواند یکی از مهمترین ریسکهای تورمی باشد. دادههای دولتی نیز نشانههایی از این فشار را نشان میدهند.
چرا قیمت سوخت مورد استفاده در آمریکا افزایش یافته است؟
بنزین و گازوئیل هر دو از نفت خام تولید میشوند، اما مشتریان متفاوتی دارند. تقاضای بنزین بیشتر به الگوی رانندگی مصرفکنندگان وابسته است، در حالی که گازوئیل ارتباط نزدیکتری با فعالیتهای تجاری مانند حملونقل بار، ساختوساز، کشاورزی و فعالیتهای صنعتی دارد.
از طرف عرضه نیز شرایط پیچیده شده است. جنگ علیه ایران، ریسک اختلال در جریان انرژی از مسیرهای مهم خاورمیانه را افزایش داده و اختلال در پالایشگاههای روسیه نیز صادرات فرآوردههای نفتی را کاهش داده است.
افزون بر این، پالایشگاهها نمیتوانند بهسرعت تولید گازوئیل را افزایش دهند، زیرا ظرفیت پالایش میان گازوئیل، سوخت جت و نفت گرمایشی مشترک است. فصل برداشت محصولات کشاورزی نیز اکنون فشار بیشتری بر تقاضا وارد کرده و با نزدیک شدن فصل گرمایش، این فشار میتواند ادامه پیدا کند.
گازوئیل به شاخص مهم تورم تبدیل شده است
میانگین قیمت گازوئیل در سراسر آمریکا در ۲۲ سپتامبر به رکورد ۶/۵۳ دلار برای هر گالن رسید. این رقم تقریباً ۷۷ درصد بیشتر از ۳/۶۹ دلار در مدت مشابه سال قبل بود.
نکته مهم درباره گازوئیل، زمان انتقال اثر آن به اقتصاد است. افزایش قیمت این سوخت میتواند ابتدا در هزینههای تولیدکنندگان دیده شود و بعد به تورم مصرفکننده منتقل شود.
دادههای موجود نشان میدهند:
- قیمت گازوئیل در هفته ۲۱ سپتامبر حدود ۲/۷۸ دلار در هر گالن بیشتر از یک سال قبل بود.
- میانگین قیمت گازوئیل در کالیفرنیا در همان هفته به ۸/۲۵ دلار در هر گالن رسید که بالاترین قیمت منطقهای بود.
- قیمت گازوئیل کشاورزی در ۴ سپتامبر به ۵/۴۵ دلار رسید، در حالی که یک سال قبل ۳/۰۲ دلار بود.
- قیمت گازوئیل در سطح تولیدکننده فقط در ماه اوت ۲۴/۱ درصد افزایش یافت.
فشار تورمی در دادههای عمدهفروشی دیده میشود
شاخص قیمت تولیدکننده برای تقاضای نهایی در ماه اوت ۰/۴ درصد افزایش یافت و رشد سالانه آن به ۵/۴ درصد رسید. گازوئیل بهتنهایی بیش از یکسوم افزایش ماهانه قیمت کالاها را به خود اختصاص داد و هزینه حملونقل جادهای نیز ۲ درصد بالا رفت.
در مقابل، شاخص قیمت مصرفکننده تصویر آرامتری ارائه کرد. قیمت مواد غذایی مصرفشده در خانه در ماه اوت تغییری نکرد و نسبت به سال قبل ۲/۲ درصد افزایش داشت. تورم کلی مصرفکننده نیز ۳/۴ درصد بود.
این اختلاف نشان میدهد فشار تورمی در بخش تولید و عمدهفروشی سریعتر از قیمتهایی حرکت میکند که مصرفکنندگان در فروشگاهها میپردازند. با تمدید قراردادها و اعمال هزینههای اضافی سوخت، بخشی از این هزینهها میتواند به فروشگاههای مواد غذایی منتقل شود.
فشار بر کامیونداران و کشاورزان
افزایش قیمت گازوئیل مستقیماً هزینه حملونقل را بالا برده است. یک شرکت حملونقل در میشیگان اکنون ۴۵ درصد هزینه اضافی سوخت به نرخهای خود اضافه میکند، زیرا نمیتواند این افزایش هزینه را برای مدت طولانی خودش تحمل کند.
با فرض مخزن ۳۰۰ گالنی یک کامیون، پر کردن کامل مخزن با میانگین قیمت رکوردشده فعلی حدود ۱٬۹۶۰ دلار هزینه دارد؛ یعنی تقریباً ۸۵۰ دلار بیشتر از هزینه مشابه در یک سال قبل.
با این حال، همه شرکتهای حملونقل توان انتقال این هزینه به مشتریان را ندارند. در فاصله ۳۰ روز، ۱۶ شرکت حملونقل درخواست ورشکستگی تحت فصلهای ۷ یا ۱۱ قانون ورشکستگی آمریکا ثبت کردند و هر ورشکستگی بخشی از ظرفیت حملونقل را از بازار خارج میکند.
اثر سیاست پولی بر بازارها
بانک مرکزی آمریکا در ۱۶ سپتامبر نرخ بهره پایه خود را ۰/۲۵ واحد درصد افزایش داد و آن را به محدوده ۳/۷۵ تا ۴ درصد رساند. این تصمیم با رأی یکپارچه ۱۲ به صفر اعضای کمیته اتخاذ شد و بانک مرکزی اعلام کرد تورم همچنان بیش از حد بالا است.
بازار اوراق قرضه نیز انتظار ادامه فشارهای مشابه را در خود منعکس کرده است. بازده اوراق خزانهداری ۱۰ ساله آمریکا به بالاترین سطح ۱۹ سال اخیر رسیده که میتواند مستقیماً بر نرخ وام مسکن و وام خودرو اثر بگذارد.
افزایش هزینه گازوئیل همچنین میتواند شرکتهایی را که وابستگی بیشتری به حملونقل دارند یا حاشیه سود پایینی دارند، تحت فشار قرار دهد. شرکتهایی که قدرت بیشتری برای افزایش قیمت دارند میتوانند بخشی از هزینه را به مشتری منتقل کنند، اما شرکتهایی مانند برخی حملکنندگان منطقهای و خردهفروشان مواد غذایی ممکن است با فشار بیشتری بر حاشیه سود خود مواجه شوند.
آنچه باید در ماههای آینده زیر نظر گرفت
سه تاریخ اهمیت ویژهای دارند: بهروزرسانی هفتگی بعدی سوخت از سوی اداره اطلاعات انرژی آمریکا در ۲۹ سپتامبر، انتشار دادههای موجودی فرآوردههای نفتی در هر چهارشنبه و گزارش شاخص قیمت مصرفکننده ماه سپتامبر که در اواسط اکتبر منتشر میشود.
اگر تورم عمدهفروشی همچنان سریعتر از قیمتهای مصرفکننده رشد کند، این شکاف میتواند بهمرور در هزینههای تحویل، قیمت غذا در رستورانها و مبلغ نهایی خرید مواد غذایی خانوارها نمایان شود.
