چین تصمیم گرفته است خرید ۲ میلیارد دلاری استارتاپ هوش مصنوعی «مانوس» توسط شرکت متا را متوقف کند؛ اقدامی غیرمنتظره که به معنای برهم زدن معاملهای جنجالی است که به دلیل انتقال فناوری به آمریکا با انتقادهای گسترده روبهرو شده بود.
کمیسیون ملی توسعه و اصلاحات چین روز دوشنبه در بیانیهای کوتاه دستور لغو این معامله را صادر کرد. این نهاد اعلام کرد سرمایهگذاری خارجی در این استارتاپ بر اساس قوانین و مقررات ممنوع شده است، اما توضیح بیشتری ارائه نداد.
این تصمیم احتمالا فضای بخش رو به رشد هوش مصنوعی چین را تحت تاثیر قرار میدهد و تنها چند هفته پیش از نشست مهم میان دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا و شی جینپینگ رئیسجمهور چین اعلام شده است. پکن پس از این معامله، نظارت خود بر شرکتهای کلیدی صنعت را افزایش داده است. فروش مانوس در ابتدا الگویی برای استارتاپهای دارای اهداف جهانی تلقی میشد، اما بعدتر منتقدان داخلی آن را واگذاری فناوری ارزشمند به رقیب ژئوپلیتیکی دانستند.
بنیانگذاران مانوس فعالیت خود را در چین آغاز کردند اما در سال ۲۰۲۵ دفتر مرکزی و نیروهای اصلی خود را به سنگاپور منتقل کردند. هنگام اعلام معامله در ماه دسامبر مشخص نبود که آیا پکن بر معاملهای که از نظر فنی خارج از مرزهایش انجام شده، اعمال قدرت خواهد کرد یا نه.
برخی تحلیلگران میگویند این اقدام نشان میدهد برای پکن محل ثبت حقوقی شرکت اهمیت کمتری دارد و منشأ واقعی فناوری و بنیانگذاران مهمتر است.
این فرمان میتواند برای متا که در رقابت هوش مصنوعی با مایکروسافت، گوگل، اوپنایآی و آنتروپیک قرار دارد، عقبگردی جدی باشد. قرار بود مانوس به متا کمک کند در حوزه داغ «عاملهای هوش مصنوعی» پیشتاز شود؛ خدماتی که با استفاده از هوش مصنوعی وظایف مختلف را اجرا میکنند.
با این حال، هنوز روشن نیست متا چگونه این معامله را برمیگرداند. کارکنان مانوس به متا پیوستهاند، سرمایه منتقل شده و مدیران این استارتاپ وارد تیم در حال گسترش هوش مصنوعی متا شدهاند. همچنین کارکنان مانوس به دفاتر متا در سنگاپور منتقل شدهاند و سرمایهگذاران این شرکت نیز سهم خود را دریافت کردهاند.
متا اعلام کرده این معامله مطابق قوانین انجام شده و انتظار دارد بررسیهای چین به نتیجه برسد.
نهادهای نظارتی پکن در سالهای گذشته قدرت زیادی اعمال کردهاند و شرکتهای بزرگی مانند علیبابا و تنسنت را به اصلاح رویههای تجاری خود وادار کردهاند.
نزدیکترین نمونه مشابه این اقدام، اجبار شرکت دیدی برای خروج از بورس نیویورک پس از عرضه اولیه سهام در سال ۲۰۲۱ بود. این شرکت تاکنون نتوانسته دوباره در بازار سهام فهرست شود و ارزش آن حدود ۱۷ میلیارد دلار برآورد میشود.
پکن و واشنگتن پیش از دیدار تاریخی ماه مه در حال افزایش اهرمهای فشار خود هستند. همزمان با تشدید رقابت در حوزه هوش مصنوعی، شی جینپینگ تلاش میکند از دسترسی آمریکا به فناوری و استعدادهای برتر چین جلوگیری کند و در عین حال بر پیشرفت چین در توسعه نیمهرساناهای بومی تاکید داشته باشد.
نمونه این رویکرد هفته گذشته دیده شد؛ زمانی که استارتاپ چینی دیپسیک مدل V4 خود را معرفی کرد که هماهنگی بیشتری با تراشههای هواوی دارد. این رونمایی به عنوان نشانهای از اعتماد به نفس چین پیش از سفر ترامپ ارزیابی شد.
آمریکا نیز سالهاست دسترسی چین به فناوریهای آمریکایی از جمله تراشههای انویدیا را که برای آموزش بیشتر مدلهای هوش مصنوعی استفاده میشوند، محدود کرده است.
برخی کارشناسان معتقدند پکن این اقدام را پاسخی متقابل به کنترلهای صادراتی، محدودیتهای سرمایهگذاری و تحقیقات فناوری آمریکا میداند.
پس از معامله مانوس، نهادهای چینی تلاش کردهاند از تکرار چنین روندی جلوگیری کنند. گزارشها نشان میدهد به شرکتهای مهم هوش مصنوعی از جمله مونشات ایآی و استپفان گفته شده است بدون تایید صریح، سرمایه با منشأ آمریکایی را در جذب سرمایه نپذیرند. محدودیتهای مشابهی نیز برای بایتدنس مالک تیکتاک در نظر گرفته شده است.
این محدودیتها ممکن است بخش فناوری چین را بیش از پیش از سرمایهگذاری خطرپذیری که طی دو دهه گذشته از منابع آمریکایی تامین میشد، جدا کند. همچنین پس از تصمیم پکن برای محدود کردن عرضه اولیه سهام شرکتهای موسوم به «رد چیپس» در هنگکنگ، مسیر سنتی جذب سرمایه خارجی برای شرکتهای چینی بیش از پیش تحت فشار قرار گرفته است.
هدف کلی این سیاستها جلوگیری از ورود سرمایهگذاران آمریکایی به بخشهای حساس مرتبط با امنیت ملی عنوان شده است. این اقدامات نشان میدهد مقامهای چینی نگران خروج فناوری بومی به خارج از کشور هستند.
مانوس که در مارس ۲۰۲۵ راهاندازی شد، یک عامل عمومی هوش مصنوعی است که میتواند وظایف پیچیدهای از تحلیل شاخص اساندپی ۵۰۰ تا تهیه پیشنهادهای فروش را خودکار کند. یک ماه بعد، شرکت مادر آن در جذب سرمایهای ۷۵ میلیون دلاری، ارزشی معادل ۵۰۰ میلیون دلار پیدا کرد.
در ماه ژوئیه، مانوس کارکنان مستقر در چین را به سنگاپور منتقل کرد و دهها موقعیت شغلی را حذف کرد. متا نیز در دسامبر و پس از عبور درآمد سالانهسازیشده مانوس از ۱۰۰ میلیون دلار، خرید این شرکت را اعلام کرد.
هنوز مشخص نیست پکن پس از پایان تحقیقات چه اقدامات دیگری انجام خواهد داد.
این تصمیم نشان میدهد هوش مصنوعی تا چه اندازه برای اهداف فناورانه چین اهمیت یافته و پکن اکنون همانگونه که آمریکا دسترسی چین به نیمهرساناهای پیشرفته را محدود کرد، در پی محدود کردن دسترسی آمریکا به فناوری هوش مصنوعی است.
