هنگامی که توسعه سریع هوش مصنوعی بار دیگر بحث درباره خطرات این فناوری را شدت بخشیده است، آمریکا و چین همچنان برای توسعه مدلهای قدرتمندتر هوش مصنوعی با یکدیگر رقابت میکنند.
آمریکا تاکنون در توانمندی مدلهای هوش مصنوعی، پژوهش، استنادهای علمی و حوزههای دیگر از چین و سایر کشورها جلوتر بوده است. با این حال، چین با سرعت زیادی در حال نزدیک شدن به آمریکا و تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ در هوش مصنوعی است؛ آن هم در شرایطی که محدودیتهای تحت رهبری آمریکا دسترسی چین به برخی فناوریهای پیشرفته، از جمله تراشههای پیشرفته و تجهیزات تولید آنها را محدود کرده است.
گزارشهای اخیر، از جمله گزارش مؤسسه استنفورد برای هوش مصنوعی انسانمحور، نشان میدهد چین به وزنهای در برابر آمریکا در حوزه هوش مصنوعی تبدیل شده و به نظر میرسد امسال بخشی از برتری آمریکا را از بین برده است. فاصله میان مدلهای آمریکایی و چینی اکنون اندک و شکننده توصیف شده است.
با این حال، هر دو کشور نگرانیهای فزایندهای درباره خطرات هوش مصنوعی دارند. این بحث در آستانه سفر احتمالی شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به واشنگتن برای دیدار با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. آینده هوش مصنوعی نیز تا حد زیادی به تصمیمهایی بستگی دارد که چین و آمریکا اتخاذ میکنند یا از اتخاذ آنها خودداری میکنند.
رقابت شدید شرکتهای چینی در هوش مصنوعی
استارتاپ پکنمحور مونشات ایآی با عرضه مدل کیمی کی۳ توجه زیادی جلب کرد و با قابلیتهایی نزدیک به رقبای آمریکایی، سیلیکونولی را غافلگیر کرد. این مدل اندکی پس از عرضه در ماه ژوئیه، بر اساس ارزیابیهای پلتفرم «آنالیز هوش مصنوعی»، رتبه سوم جهان را از نظر هوشمندی مدل به دست آورد و تنها پشت سر مدلهای فِیبل ۵ از شرکت آنتروپیک و جیپیتی ۵/۶ سول از اوپنایآی قرار گرفت.
با این حال، کیمی کی۳ اکنون به رتبه نهم سقوط کرده و مدلهای جدید پیشرفته شرکتهایی مانند آنتروپیک، اوپنایآی، متا و اسپیسایکسایآی بالاتر از آن قرار گرفتهاند. این تغییر نشان میدهد جایگاه چین در رقابت هوش مصنوعی میتواند بهسرعت تغییر کند.
استارتاپ هوش مصنوعی دیپسیک نخستین شرکتی بود که با اثبات توانایی مدلهای چینی برای به چالش کشیدن برتری آمریکا، بازارهای سهام جهان را تحت تأثیر قرار داد. مدل آر۱ این شرکت که اوایل سال ۲۰۲۵ عرضه شد، نسبت به مدلهای مشابه آمریکایی هزینه کمتری داشت.
دیپسیک در ماه آوریل پیشنمایشی از مدل قدرتمند وی۴ ارائه کرد و از بهبود قابل توجه در دانش، استدلال و قابلیتهای «عاملمحور» آن خبر داد؛ قابلیتی که به هوش مصنوعی اجازه میدهد با راهنمایی محدود انسان، مراحل پیچیده را بهصورت خودکار برنامهریزی و اجرا کند.
مدل قدرتمند جیالام ۵/۲ شرکت زدداتای که در ماه ژوئن عرضه شد نیز با مدلهای پیشرفته آنتروپیک و اوپنای مقایسه شد. این شرکت در ماه اوت جیالام ۵/۳ را با قابلیتهای بهتر در برنامهنویسی و عملکرد عاملمحور عرضه کرد و این مدل در رتبهبندی جهانی مدلهای هوش مصنوعی صعود کرد.
علیبابا نیز در ماه ژوئیه پیشنمایشی از مدل کیوون ۳/۸ مکس ارائه کرد و آن را قدرتمندترین مدل این مجموعه دانست. این مدل برای رقابت با کلود آنتروپیک و جیپیتی اوپنایآی طراحی شده است.
نگرانی چین درباره خطرات هوش مصنوعی برای امنیت و حکمرانی
در چین، وزیر امنیت دولتی این کشور هشدار داده است که هوش مصنوعی میتواند تهدیدهای مختلفی برای چین ایجاد کند؛ از امنیت سیاسی و ایدئولوژیک گرفته تا حملات سایبری، نشت دادهها و حتی چالشهایی برای حکمرانی.
چن ییشین، در مقالهای که روز یکشنبه منتشر شد، نوشت این فناوری در صورت استفاده نیروهای «متخاصم» و افرادی با انگیزههای پنهان میتواند امنیت سیاسی، نهادی و ایدئولوژیک چین را تهدید کند.
او هشدار داد برخی افراد ممکن است از صوت و ویدئوی جعلی تولیدشده با هوش مصنوعی برای ایجاد «شایعات سیاسی» در مقیاسی گسترده استفاده کنند.
چن همچنین به قابلیتهای کلود آنتروپیک و جیپیتی اوپنایآی اشاره کرد و گفت هوش مصنوعی میتواند شناسایی و بهرهبرداری از آسیبپذیریهای امنیت سایبری را آسانتر کند. به گفته او، برخی کشورها و گروهها اکنون قادرند وظایف پیچیده هکری را اجرا کنند.
رهبران ارشد چین در عین تأکید بر ضرورت تسریع توسعه هوش مصنوعی و دستیابی به خودکفایی فناوری، بر کنترل خطرات این فناوری و ایجاد یک چارچوب جهانی برای حکمرانی هوش مصنوعی نیز تأکید کردهاند.
آمریکا چین را به استخراج قابلیتهای مدلهای آمریکایی متهم میکند
ترامپ و دولت او بارها بر اهمیت حفظ برتری آمریکا در هوش مصنوعی در برابر چین تأکید کردهاند. ترامپ روز یکشنبه به خبرنگاران گفت: «هرکس هوش مصنوعی را ببرد، پیروز میشود.»
آمریکا توسعهدهندگان هوش مصنوعی چین را به انجام آنچه «استخراج صنعتی» نامیده میشود متهم کرده است؛ فرایندی که طی آن مدلهای هوش مصنوعی برای تقلید یا کپیکردن قابلیتهای مدلهای قدرتمندتر آموزش داده میشوند.
شرکت آنتروپیک نیز هفته گذشته دیپسیک و مونشات را متهم کرد که بخشی از درخواستهای کاربران خود را به مدل هوش مصنوعی کلود این شرکت منتقل کردهاند.
در جامعترین گزارش دولت آمریکا در این زمینه تاکنون، افبیآی، آژانس امنیت ملی و آژانس امنیت سایبری و زیرساختی آمریکا در ۸ سپتامبر اعلام کردند که توسعهدهندگان چینی هوش مصنوعی در فعالیتهایی «تهاجمی، مخرب و هدفمند» برای استخراج قابلیتهای برخی از پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی آمریکا دست داشتهاند.
پکن این ادعاها را رد کرده و گفته است استخراج قابلیتهای مدلها روشی است که بسیاری از شرکتهای هوش مصنوعی از آن استفاده میکنند. چین از آمریکا خواسته است از طرح «اتهامات بیاساس» خودداری کند و واشنگتن را به تلاش برای ایجاد «انحصار در صنعت هوش مصنوعی» متهم کرده است.
ارزیابیهای مطرحشده درباره این اتهامات تأکید میکنند که ادعاهای آمریکا باید بهعنوان ادعاهایی مورد اختلاف در نظر گرفته شوند و نباید آنها را توضیح کامل برای نزدیک شدن چین به آمریکا دانست.
آمریکا تاکنون انرژی زیادی صرف کنترل ورودیهای هوش مصنوعی پیشرفته، بهویژه تراشهها، کرده است. در عین حال، این کشور ممکن است اکنون مجبور باشد خروجیهای هوش مصنوعی پیشرفته را نیز بهعنوان شکلی از انتقال فناوری در نظر بگیرد.
آزمایشگاههای آمریکایی منابع محاسباتی عظیمی را برای توسعه مرزهای توانایی هوش مصنوعی صرف میکنند، اما توسعهدهندگان چینی میتوانند از این سامانهها بیاموزند و سپس مدلهای بسیار توانمند با وزنهای باز عرضه کنند که در سراسر جهان گسترش مییابند.
