بازده اوراق قرضه ژاپن به بالاترین سطح در سه دهه گذشته رسیده و نوسانات ارزش ین نیز توجه بازارهای جهانی را جلب کرده است. افزایش نرخ بهره بانک مرکزی ژاپن، تداوم تورم و نگرانی سرمایهگذاران درباره برنامههای هزینهای دولت، از عوامل اصلی این تحولات هستند.
تغییرات بازار اوراق و ارز ژاپن پیامدهایی فراتر از این کشور دارد. ژاپن بزرگترین دارنده خارجی اوراق خزانهداری آمریکا است و به همین دلیل، نقش مهمی در جریان سرمایه به بازار اوراق آمریکا دارد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، امسال تلاش گستردهای برای مداخله در بازارها و حمایت از ین انجام داده است. هدف این اقدامات، تا حدی جلوگیری از فروش داراییهای دلاری ژاپن، از جمله اوراق خزانهداری آمریکا، برای تقویت ارزش ین عنوان شده است. افزایش فروش این اوراق میتواند قیمت آنها را کاهش دهد و نرخ بهره آمریکا را بالا ببرد؛ موضوعی که در شرایط نگرانی درباره هزینه استقراض دولت آمریکا اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بازارهای مالی آمریکا و ژاپن بیش از گذشته به یکدیگر پیوند خوردهاند. این ارتباط در هفته جاری و همزمان با گردهمایی رهبران جهان در نیویورک برای مجمع عمومی سازمان ملل متحد بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، قرار است روز سهشنبه با یکدیگر دیدار کنند.
بازار اوراق قرضه
تورم پایدار، افزایش نرخ بهره بانکهای مرکزی و نگرانی درباره هزینههای دولتها، هزینه استقراض را در سراسر جهان افزایش داده است. ژاپن نیز یکی از کشورهایی بوده که بیشترین تأثیر را از موج فروش اوراق قرضه پذیرفته است.
بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله آمریکا، فرانسه، آلمان و بریتانیا به بالاترین سطح در نزدیک به ۲۰ سال گذشته رسیده است. در ژاپن نیز بازده اوراق ۱۰ ساله اخیراً به بالاترین سطح در ۳۰ سال گذشته رسید.
افزایش بازده اوراق نشان میدهد اقتصادهای جهان در حال ورود به دورهای با نرخهای بهره بالاتر هستند و از دوره نرخهای بهره بسیار پایین که پس از بحران مالی سال ۲۰۰۸ به یکی از ویژگیهای اصلی اقتصاد جهانی تبدیل شده بود، فاصله میگیرند.
بانک مرکزی ژاپن از سال ۲۰۲۴ افزایش نرخ بهره را آغاز کرد. این تغییر بزرگی پس از چند دهه نرخهای بهره بسیار پایین با هدف مقابله با کاهش قیمتها بود. این بانک هفته گذشته نیز برای مهار تورم، نرخ بهره را افزایش داد که دومین افزایش آن در سال جاری بود.
با کاهش قیمت اوراق، بازده آنها افزایش مییابد. قیمت اوراق ژاپن در شرایطی که سرمایهگذاران خود را با تورم پایدار و افزایش نرخ بهره بانک مرکزی تطبیق میدهند، کاهش یافته و همین موضوع بازده اوراق را بالا برده است.
بازارها همچنین در حال ارزیابی برنامههای بودجهای تاکایچی هستند. سرمایهگذاران نسبت به برنامههای او برای کاهش مالیات و افزایش هزینههای دولت محتاط هستند؛ برنامههایی که در شرایط بدهی سنگین ژاپن میتواند نیاز دولت به استقراض را افزایش دهد. در نتیجه، سرمایهگذاران برای خرید بدهی ژاپن بازده بیشتری مطالبه میکنند.
افزایش بازده اوراق ژاپن برای بازارهای جهانی اهمیت دارد، زیرا میتواند بازده اوراق در کشورهای دیگر، از جمله آمریکا، را نیز افزایش دهد. این وضعیت همچنین نشان میدهد نگرانی درباره هزینههای دولت چگونه میتواند با افزایش مطالبه سرمایهگذاران برای جبران ریسک، هزینه استقراض را بالا ببرد.
از سوی دیگر، افزایش بازده اوراق ژاپن میتواند خرید این اوراق را برای سرمایهگذاران جذابتر کند و به خروج بخشی از سرمایه از بازارهای دیگر منجر شود.
ین ژاپن
بازار ارز نیز پیش از دیدار مورد انتظار ترامپ و تاکایچی در روز سهشنبه مورد توجه قرار گرفته است.
خزانهداری آمریکا در اواخر ژوئیه برای تقویت ین وارد بازار ارز شد؛ اقدامی که پس از رسیدن ارزش ین در برابر دلار به پایینترین سطح طی ۴۰ سال گذشته انجام گرفت. این اقدام، یک مداخله مشترک تاریخی آمریکا و ژاپن بود.
ین از آن زمان دوباره به پایینترین سطح قبلی نرسیده، اما طی هفتههای اخیر بار دیگر به آن محدوده نزدیک شده است.
بر اساس تحلیلهای مطرحشده، یکی از اهداف این مداخله جلوگیری از فروش داراییهای ژاپن، از جمله اوراق خزانهداری آمریکا، برای حمایت از ارزش ین بوده است. دادههای منتشرشده از سوی وزارت خزانهداری آمریکا نشان میدهد ژاپن در ماههای مه، ژوئن و ژوئیه از میزان دارایی خود از اوراق خزانهداری آمریکا کاسته است. فروش این اوراق میتواند قیمت آنها را پایین آورده و بازده آنها را افزایش دهد.
به همین دلیل، مسیر حرکت ین اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بسنت نیز توجه ویژهای به نحوه تأثیرگذاری بازار ارز ژاپن بر بازارهای آمریکا نشان داده است.
معاملهگران همچنین نسبت به میزان تقویت ین حساس هستند. افزایش ارزش ین همزمان با افزایش نرخ بهره بانک مرکزی ژاپن میتواند معاملات موسوم به «کری ترید» را برهم بزند. در این معاملات، سرمایهگذاران با ین ارزانقیمت وام میگیرند و منابع را در داراییهایی با بازده بالاتر سرمایهگذاری میکنند.
اگر ین در شرایط افزایش نرخ بهره ژاپن بهسرعت تقویت شود، هزینه استقراض با ین افزایش مییابد و سرمایهگذاران ممکن است برای بستن معاملات خود مجبور به فروش سایر داراییها، از جمله سهام و اوراق خزانهداری آمریکا، شوند.
آمریکا از یک سو نمیخواهد ارزش ین آنقدر کاهش یابد که ژاپن برای حمایت از پول خود مجبور به فروش داراییهایش شود و از سوی دیگر، تقویت بیش از حد سریع ین نیز میتواند سرمایهگذاران را از بازارهایی مانند آمریکا دور کند.
این شرایط تعادل حساسی ایجاد کرده و نشان میدهد بازارهای آمریکا تا چه اندازه به تحولات ژاپن حساس شدهاند. هر حرکت شدید در بازار اوراق قرضه یا ارز ژاپن میتواند به سایر بازارهای جهانی سرایت کند و بر سرمایهگذاران آمریکایی تأثیر بگذارد.
