وقتی ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در اواخر فوریه جنگ علیه ایران را آغاز کرد، تحلیلگران حوزه انرژی هشدارهای جدی درباره احتمال بیش از دو برابر شدن قیمت نفت در صورت طولانی شدن درگیری مطرح کردند و از سرمایهگذاران و رانندگان خواستند خود را برای دورهای پرنوسان آماده کنند.
جنگ همچنان ادامه دارد و قیمت نفت نیز همچنان نوسانی است، اما شش ماه پس از آغاز درگیری که هنوز پایانی برای آن دیده نمیشود، هنوز بدترین پیشبینیها درباره قیمت نفت محقق نشده است.
شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، که قرار است هفته آینده در سفری مورد انتظار به واشنگتن برود، میتواند استدلال کند که راهبرد انرژی کشورش در جلوگیری از رسیدن قیمت نفت به سطوح بسیار بالاتر نقش داشته است.
هنوز مشخص نیست این دو تا چه اندازه درباره ایران گفتوگو خواهند کرد. این دیدار در شرایطی انجام میشود که حزب جمهوریخواه ترامپ به دلیل افزایش قیمت بنزین با فشار رأیدهندگان روبهرو است و همزمان با گسترش درگیری در خاورمیانه، ذخیره احتیاطی چین نیز بیش از گذشته در معرض آزمون قرار گرفته است.
ترامپ که تلاش کرده آتشبس شکننده تجاری با پکن را حفظ کند، در اظهارنظرهای علنی درباره اختلافات خود با شی جینپینگ بر سر روابط چین با ایران با احتیاط رفتار کرده است.
ذخایر نفت چین تاکنون به عبور از بحران کمک کرده است
پکن طی سالها و با صرف میلیاردها دلار، بزرگترین ذخیره نفت جهان را ایجاد کرده است. برآوردهای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد ذخایر راهبردی نفت چین تا پایان سال گذشته به حدود ۱/۴ میلیارد بشکه رسیده بود. شی جینپینگ برای محافظت از چین در برابر خطرات ناشی از اختلال در عرضه خارجی، خودکفایی انرژی را در برنامه پنجساله اخیر کشور گنجانده است.
استفاده از این ذخایر عظیم به چین، که دومین مصرفکننده بزرگ نفت جهان و بزرگترین خریدار نفت ایران است، اجازه داد پس از آغازتهاجم آمریکا و اسرائیل و بسته شدن عملی تنگه هرمز از سوی تهران، واردات نفت خام خود را به میزان چشمگیری کاهش دهد. حرکت چین به سمت خودروهای برقی در سالهای اخیر و استفاده فزاینده از دیگر منابع انرژی نیز به این کشور کمک کرده است.
کاهش تقاضای چین برای نفت در نتیجه این اقدامات، به کاهش فشار تقاضا در بازار جهانی کمک کرده و اثر افزایشی بحران بر قیمت نفت در آمریکا، اروپا و دیگر مناطق را تا حدی کاهش داده است.
این عملکرد چین نشان میدهد این کشور طی یک دهه توانسته ذخیره راهبردی نفتی بزرگی ایجاد کند که امکان عبور از چنین بحرانهایی را فراهم میکند؛ اقدامی که پس از بحران نفتی سال ۱۹۷۳ برای آمریکا حدود ۲۵ سال زمان برد.
با این حال، این تابآوری اکنون با چالشهای تازهای روبهرو است. حملات شبهنظامیان مورد حمایت ایران در این ماه باعث شد عربستان سعودی بهطور موقت یک خط لوله مهم انتقال نفت خام را که نفت را از داخل این کشور به بنادر دریای سرخ منتقل میکند، تعطیل کند.
حوثیهای مستقر در یمن نیز دو جزیره راهبردی در جنوب دریای سرخ را تصرف کردهاند و توان گروه مورد حمایت ایران برای ایجاد اختلال در یکی از مسیرهای مهم کشتیرانی را افزایش دادهاند. مذاکرات برنامهریزیشده میان کشورهای خلیج فارس درباره بازگشایی تنگه هرمز نیز که قرار بود اوایل هفته جاری برگزار شود، به تعویق افتاده است.
ترامپ پیش از دیدار با شی جینپینگ، روز سهشنبه در حاشیه نشست سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک با رهبران شورای همکاری خلیج فارس دیدار خواهد کرد. این شورا شامل عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، عمان، کویت و بحرین است.
صنعت نفت همچنان شرایط را شکننده میداند
تحلیلگران بانک آمریکا هفته گذشته پیشبینی کردند قیمت نفت در نیمه دوم سال به ۸۳ دلار در هر بشکه برسد؛ پیشبینیای که با توجه به اختلالات طولانیتر در تنگه هرمز مطرح شده است. با این حال، آنها انتظار دارند عبور و مرور کشتیها از این تنگه بهتدریج افزایش یابد.
در صورت تشدید خشونتها و ادامه محدودیت در تردد کشتیها، قیمت نفت میتواند به ۹۵ تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه برسد. آسیب دیدن زیرساختهای اصلی انرژی نیز ممکن است باعث جهش قیمت تا ۱۵۰ دلار در هر بشکه شود.
نفت خام برنت سال گذشته بهطور میانگین حدود ۶۹ دلار در هر بشکه معامله شد و اکنون در محدوده ۱۰۰ دلار قرار دارد. قیمت نفت برنت در اواخر آوریل برای مدت کوتاهی به ۱۲۶ دلار رسید.
از نگاه پکن، نحوه عبور چین از بازار پرنوسان نفت که در نتیجه جنگ ترامپ شکل گرفته، نشانهای از موفقیت برنامه پنجساله قبلی شی جینپینگ و تمرکز او بر خودکفایی است.
اختلافات عمیق ترامپ و شی جینپینگ بر سر ایران ادامه دارد
انتظار میرود جنگ ایران و تأثیر آن بر اقتصاد جهانی در دستور کار مذاکرات ترامپ و شی جینپینگ قرار داشته باشد، اما چشمانداز دستیابی دو قدرت بزرگ جهان به توافقی مهم همچنان محدود به نظر میرسد.
دولت ترامپ در طول این درگیری، هنگام تلاش برای متقاعد کردن پکن به استفاده از اهرم اقتصادی قابل توجه خود برای فشار بر جمهوری اسلامی ایران با هدف پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، با مقاومت چین روبهرو شده است.
مقامهای چینی که مخالفت شدید خود را با جنگ آمریکا اعلام کردهاند، همچنین نسبت به تهدیدهای اخیر دولت آمریکا برای افزایش فشار اقتصادی بر کشورها و نهادهایی که همچنان با ایران تجارت میکنند، واکنش منفی نشان دادهاند.
البته ذخیرهسازی عظیم نفت چین صرفاً ناشی از تمایل به کمک به دیگر کشورها نبوده است. تحلیلها نشان میدهد پکن با هدف آمادگی برای شرایط اضطراری، از جمله احتمال اقدام نظامی برای تصرف تایوان، این ذخایر را ایجاد کرده است. چین تایوان را بخشی از قلمرو خود میداند.
استفاده از این ذخایر در شرایط کنونی برای پکن اقدامی ایدهآل نبوده است، اما افزایش شدید قیمت نفت در بازار جهانی نیز برای چین مطلوب نبوده است.
ترامپ درباره اختلافات با چین بر سر ایران با احتیاط رفتار میکند
ترامپ و شی جینپینگ تنها چهار ماه پیش در پکن با یکدیگر دیدار کردند و ممکن است تا پایان سال دو بار دیگر نیز ملاقات داشته باشند.
پس از مذاکرات ماه مه، ترامپ گفت شی جینپینگ با او موافق است که ایران نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند و تنگه هرمز باید بازگشایی شود. مقامهای چینی روایت ترامپ از این گفتوگوی خصوصی را نه تأیید کردهاند و نه رد.
دولت آمریکا همچنین به چین هشدار داده است که به تلاش نظامی ایران کمک نکند. با این حال، ترامپ اوایل این هفته گزارش والاستریت ژورنال درباره ارائه تصاویر ماهوارهای از یک پایگاه نظامی اردن به تهران توسط نهادهای چینی را کماهمیت جلوه داد. این تصاویر پیش از حمله ایران در ماه ژوئیه ارائه شده بود؛ حملهای که به کشته شدن سه سرباز آمریکایی مستقر در آنجا انجامید.
ترامپ در پاسخ به خبرنگاران گفت چین از آمریکا جاسوسی میکند و آمریکا نیز از چین جاسوسی میکند.
ترامپ در آغاز جنگ، این درگیری را یک «ماجرای کوچک» توصیف کرده بود که قرار بود تنها چند هفته طول بکشد.
او همچنین بارها پیشبینی کرده است که پس از پایان درگیری، قیمت نفت بهسرعت کاهش خواهد یافت. ترامپ کمتر از سه ماه پس از آغاز جنگ حتی اعلام کرد «همه اشتباه میکردند»، زیرا بدترین پیشبینیها درباره قیمت نفت محقق نشده بود.
کاخ سفید به پرسشهایی درباره اینکه آیا ترامپ نقش اقدامات چین را در جلوگیری از رسیدن قیمت نفت به بدترین سطوح پیشبینیشده میپذیرد یا نه، پاسخ نداد.
با این حال، تحلیلگران حوزه انرژی کاهش واردات نفت چین را مهمترین عامل تعدیل قیمتها از زمان آغاز جنگ میدانند. واردات نفت خام چین در سهماهه دوم سال بهطور میانگین تنها ۸/۱ میلیون بشکه در روز بود که بر اساس دادههای آمریکا، تقریباً ۴ میلیون بشکه در روز یا ۳۲ درصد کمتر از سه ماه نخست سال بود.
مدیریت بازار نفت از سوی چین باعث شد این کشور بدون ایجاد هراس در بازار، با استفاده از ذخایر خود فشار بر قیمتها را برای همه کاهش دهد.
