دادههای بانک مرکزی اروپا تا آوریل ۲۰۲۶ نشان میدهد نرخ وام مسکن در کشورهای منطقه یورو اختلاف قابل توجهی دارد. در حالی که خانوارها در مالت برای وام خرید خانه به طور متوسط ۲/۰۸ درصد سود میپردازند، این رقم در لتونی به ۴/۱۸ درصد میرسد.
با وجود استفاده همه این کشورها از ارز واحد یورو و قرار داشتن زیر نظر یک بانک مرکزی مشترک، فاصله نرخ وام مسکن میان ارزانترین و گرانترین بازارها بیش از دو واحد درصد است.
میانگین نرخ وام مسکن در منطقه یورو ۳/۴۳ درصد اعلام شده است. پایینترین نرخها عمدتاً در کشورهای جنوب اروپا دیده میشود. پس از مالت، بلغارستان با ۲/۴۵ درصد، اسپانیا با ۲/۸۰ درصد، پرتغال با ۲/۸۵ درصد، کرواسی با ۲/۹۵ درصد و اسلوونی با ۲/۹۹ درصد قرار دارند.
در میان اقتصادهای بزرگ منطقه یورو، اسپانیا و پرتغال شرایط مطلوبتری دارند و وامگیرندگان در این کشورها حدود یک واحد درصد کمتر از آلمان سود پرداخت میکنند. نرخ وام مسکن جدید در آلمان ۳/۸۴ درصد است.
در مقابل، کشورهای بالتیک بالاترین نرخهای وام مسکن را دارند. لتونی با ۴/۱۸ درصد در صدر قرار گرفته و پس از آن استونی با ۴/۰۵ درصد و لیتوانی با ۳/۸۸ درصد دیده میشوند. بلژیک و هلند نیز بالاتر از میانگین منطقه یورو قرار دارند.
این اختلاف نرخها تأثیر قابل توجهی بر هزینه خانوارها دارد. بازپرداخت ماهانه یک وام ۲۰۰ هزار یورویی با دوره ۲۰ ساله در مالت حدود ۱۰۱۹ یورو است، اما همان وام در لتونی ماهانه حدود ۱۲۳۱ یورو هزینه دارد؛ یعنی بیش از ۲۰۰ یورو بیشتر در هر ماه.
در مجموع دوره بازپرداخت، وامگیرنده در لتونی نزدیک به ۲۹۵ هزار یورو پرداخت میکند، در حالی که این رقم در مالت حدود ۲۴۵ هزار یورو است. تفاوت نهایی بهره پرداختی برای یک وام مشابه به حدود ۵۰ هزار و ۸۰۰ یورو میرسد.
بانک مرکزی اروپا نرخ بهره پایه واحدی برای کل منطقه یورو تعیین میکند، اما نرخ وام مسکن همچنان به ساختار بانکی هر کشور وابسته است. یکی از عوامل مهم، سهم وامهای با نرخ متغیر و ثابت در هر بازار است.
در کشورهای بالتیک و فنلاند، وامهای با نرخ متغیر سهم بسیار بالایی دارند. در لتونی، استونی و فنلاند بیش از ۹۳ درصد وامهای جدید مسکن از نوع متغیر هستند، در حالی که میانگین منطقه یورو تنها ۱۵ درصد است. به همین دلیل، افزایش نرخ بهره خیلی سریع به خانوارها منتقل میشود.
در مقابل، در کشورهایی مانند فرانسه، اسپانیا و پرتغال، وامهای با نرخ ثابت رایجتر هستند و خانوارها میتوانند هزینه وام خود را برای سالها ثابت نگه دارند.
شدت رقابت میان بانکها نیز بر نرخ وام اثر دارد. بازارهای کوچکتر با تعداد محدود بانکها معمولاً حاشیه سود بیشتری دارند. بازار بانکی کشورهای بالتیک نسبتاً متمرکز است و رقابت کمتری در تعیین نرخ وام دیده میشود.
ساختار تأمین مالی بانکها نیز اهمیت دارد. برخی بانکها بیشتر به بازارهای عمدهفروشی مالی وابستهاند، در حالی که برخی دیگر از سپردههای داخلی گسترده بهره میبرند و میتوانند وام ارزانتری ارائه دهند.
کارشناسان دلیل پایین بودن نرخ وام در مالت را رقابت شدید میان بانکها، حجم بالای سپردههای داخلی و ثبات نسبی بازار مسکن این کشور میدانند. همچنین سهم پایینتر وامهای با نرخ متغیر باعث شده خانوارها کمتر تحت تأثیر تغییرات سریع نرخ بهره بانک مرکزی اروپا قرار بگیرند.
این دادهها نشان میدهد با وجود یکپارچگی پولی در منطقه یورو، بازارهای مالی هنوز کاملاً یکپارچه نشدهاند. در نتیجه، محل زندگی همچنان نقش تعیینکنندهای در هزینه خرید خانه دارد.
خانوادهای در ریگا ممکن است برای دریافت وام مسکن بیش از دو برابر خانواری در والتا بهره پرداخت کند؛ آن هم در شرایطی که هر دو از یک ارز مشترک و یک بانک مرکزی استفاده میکنند.
سه دهه پس از ایجاد یورو، هزینه خرید خانه همچنان یکی از روشنترین نشانههای تداوم مرزهای مالی ملی در منطقه یورو محسوب میشود.
