مقام‌های اروپایی و بریتانیایی از اعلام ناگهانی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر توافق با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، برای خرید سوخت دیزل روسیه شوکه شده‌اند، اما در واکنش به این تصمیم با معضل دیپلماتیک دشواری روبه‌رو هستند.
این توافق که ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، آن را «هدیه‌ای» به پوتین توصیف کرده است، مستقیماً تلاش‌های چندین‌ساله ده‌ها کشور، از جمله آمریکا، را برای قطع دسترسی روسیه به درآمدهای تأمین‌کننده جنگ این کشور علیه اوکراین تضعیف می‌کند.
کارشناسان حوزه انرژی می‌گویند اگر این توافق اجرایی شود، ممکن است حدود ۴ میلیارد دلار از پول آمریکا وارد اقتصاد روسیه شود.
اعلام این توافق از سوی ترامپ در بعدازظهر جمعه، آن هم در حالی که روسیه طی چند روز گذشته حملات مرگباری به اوکراین انجام داده بود، شوک بیشتری در اروپا ایجاد کرد.
رهبران اروپایی طی سه روز گذشته با معضلی آشنا روبه‌رو بوده‌اند: چگونه در شرایط حساس دیپلماتیک از اوکراین حمایت کنند، بدون آنکه خشم ترامپ را برانگیزند؟
آن‌ها در تلاش برای تدوین واکنشی هماهنگ، از انتقاد مستقیم از رئیس‌جمهور آمریکا خودداری کرده‌اند و بر یک پیام دیپلماتیک مشترک تأکید دارند: رویکرد خود در قبال روسیه را تغییر نمی‌دهند و همچنان در کنار اوکراین می‌ایستند.
بریتانیا روز شنبه اعلام کرد که اندی برنهام، نخست‌وزیر این کشور، با زلنسکی گفت‌وگو کرده است. برنهام در این تماس با اشاره‌ای غیرمستقیم به اقدام ترامپ، گفت‌وگو را با اذعان به دشواری ۲۴ ساعت گذشته برای اوکراین آغاز کرد و بر همبستگی کامل بریتانیا با این کشور تأکید گذاشت. همچنین اعلام شد که برنهام طی روزهای آینده با زلنسکی دیدار خواهد کرد.
سخنگوی فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، نیز گفت دولت این کشور همچنان به تصمیم‌های مربوط به تحریم روسیه پایبند است و با شرکای اروپایی خود برای اعمال تحریم‌های بیشتر همکاری می‌کند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز دوشنبه پیش از نشست وزیران امور خارجه این اتحادیه در لوکزامبورگ، ابتدا با لحنی آشتی‌جویانه به نقش آمریکا اشاره کرد، اما سپس گفت اتحادیه اروپا مسیر خود را برای جلوگیری از افزایش درآمدهای روسیه از طریق فروش نفت و گاز در بازارهای جهانی ادامه خواهد داد.
او گفت: «آمریکا بزرگ‌ترین متحد ماست، اما پیام ما روشن است. اگر می‌خواهیم به این جنگ پایان دهیم، تنها راه، افزایش فشار بر روسیه است.»
مارگوس تساهکنا، وزیر امور خارجه استونی، صریح‌تر صحبت کرد و گفت اوکراین پیش‌تر نیز با چنین نوساناتی و فشارهایی از سوی ترامپ مواجه شده است؛ بنابراین، کشورهای اروپایی باید بر اقداماتی که خودشان می‌توانند انجام دهند، تمرکز کنند.
ترامپ بعدازظهر دوشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال به واکنش اروپا پاسخ داد. او نوشت اتحادیه اروپا ۲۵۰ میلیارد دلار برای انرژی به روسیه پرداخت کرده و رسانه‌های خبری را به نادیده گرفتن این موضوع متهم کرد. او احتمالاً به خرید نفت روسیه از سوی کشورهای اروپایی پس از حمله روسیه به اوکراین اشاره داشت.
ترامپ افزود: «من برای مردم آمریکا انتخاب درستی کردم؛ همیشه آمریکا در اولویت است.»
این ادعا که اتحادیه اروپا همچنان انرژی روسیه را خریداری می‌کند، درست است؛ با این حال، این اتحادیه در سال‌های اخیر تلاش کرده وابستگی خود را به انرژی روسیه کاهش دهد و میزان این وابستگی را به‌شدت پایین آورده است.
ترامپ از زمان آغاز دومین دوره ریاست‌جمهوری خود بارها مواضعی همسو با روسیه، به‌جای اوکراین، اتخاذ کرده است. او پیش از انتخاب مجدد وعده داده بود که جنگ را ظرف ۲۴ ساعت پایان دهد و در چندین نوبت زلنسکی را مسئول ادامه درگیری‌ها دانسته است.
ترامپ روز شنبه گفت: «پیشنهاد می‌کنم رهبر جدیدی انتخاب کنند که بتواند به توافق برسد؛ زیرا او می‌توانست به توافق‌های زیادی دست پیدا کند، اما به دلایلی هرگز این کار را نمی‌کند.»
رئیس‌جمهور آمریکا روز یکشنبه نیز اعلام کرد روسیه و اوکراین بر سر «آتش‌بس انرژی» توافق کرده‌اند، اما هیچ‌یک از دو طرف وجود چنین توافقی را تأیید نکردند. چندین رهبر اروپایی روز دوشنبه از ایده آتش‌بس استقبال کردند، اما یادآور شدند که روسیه پس از اعلام این خبر، به تأسیسات انرژی اوکراین حمله کرده است.
از نگاه مقام‌های اروپایی، تازه‌ترین نمونه از دیپلماسی یک‌جانبه ترامپ در تعامل با پوتین، تلاش‌های آن‌ها برای حفظ اجماع بین‌المللی علیه تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ را با چالشی جدی مواجه می‌کند.
نزدیک به ۳۰ کشور، از جمله بریتانیا، فرانسه و آلمان، سال گذشته ائتلافی موسوم به «ائتلاف مشتاقان» تشکیل دادند تا عزم خود را برای حمایت از اوکراین نشان دهند.
هیچ‌یک از این کشورها خواهان رویارویی نظامی مستقیم با روسیه نیستند. در عوض، آن‌ها بر کمک به اوکراین برای دستیابی به تسلیحات دفاعی و اعمال تحریم‌های اقتصادی با هدف قطع دسترسی روسیه به درآمدهای حاصل از صادرات پرسود این کشور تمرکز کرده‌اند.
دونالد تاسک، نخست‌وزیر لهستان، روز دوشنبه از آمریکا و دیگر کشورهای اروپایی خواست تحریم‌ها علیه روسیه را افزایش دهند، نه اینکه از آن‌ها عقب‌نشینی کنند.