شکننده بودن آتشبس میان ایران و آمریکا، روز چهارشنبه بار دیگر نگرانیها درباره افزایش قیمت سوخت را زنده کرد؛ زیرا در صورت ادامه درگیریها و اختلال در عبور نفتکشها از خلیج فارس، احتمال افزایش دوباره قیمت انرژی وجود دارد.
قیمت نفت پس از آن به بالاترین سطح خود در چند هفته اخیر رسید که دونالد ترامپ اعلام کرد آتشبس آمریکا با ایران پایان یافته است. این موضع در واکنش به حملات ایران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و همچنین حمله به پایگاههای نظامی آمریکا در دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس مطرح شد. افزایش بهای نفت خام میتواند در نهایت به افزایش قیمت بنزین منجر شود؛ آن هم در شرایطی که رانندگان بسیاری از کشورها تازه از فشار قیمتهای بالای ناشی از جنگ رهایی یافته بودند.
به گفته تحلیلگران، توقف تقریبی تردد نفتکشها از تنگه هرمز نشاندهنده افزایش نگرانی بازار نسبت به ریسکهای ژئوپلیتیکی است و همین موضوع واکنش سریع بازار نفت به تشدید تنشها را در پی داشته است.
بر اساس آمار انجمن خودرویی AAA، میانگین قیمت هر گالن بنزین معمولی در آمریکا روز چهارشنبه به ۳/۸۰ دلار رسید که اندکی بیشتر از ۳/۷۹ دلار روز قبل است، اما همچنان پایینتر از میانگین ۴/۱۶ دلاری یک ماه گذشته قرار دارد.
از آنجا که بخش عمده قیمت بنزین را نفت خام تشکیل میدهد، افزایش قیمت نفت در نهایت به افزایش قیمت بنزین منجر میشود، هرچند این روند معمولا چند هفته زمان میبرد. پالایشگاهها از نفتی استفاده میکنند که از قبل خریداری شده و انتقال فرآورده نهایی از طریق خطوط لوله و کامیونها تا جایگاههای عرضه نیز زمانبر است. علاوه بر این، جایگاههای سوخت برای حفظ رقابت گاهی بخشی از افزایش هزینه را خودشان جذب میکنند و آن را بلافاصله به مشتریان منتقل نمیکنند.
آمریکا و برخی کشورهای دیگر از ماه مارس برای مهار قیمت نفت، بخشی از ذخایر راهبردی خود را روانه بازار کردند، اما این ذخایر محدود است و امکان استفاده نامحدود از آنها وجود ندارد.
ذخایر راهبردی نفت آمریکا تا ۳ ژوئیه به ۳۱۹/۵ میلیون بشکه رسیده است؛ پایینترین سطح از سال ۱۹۸۳، یعنی زمانی که این ذخایر در ابتدای شکلگیری خود قرار داشتند. به گفته کارشناسان، کاهش این ذخایر، توان دولت آمریکا برای کنترل بازار نفت در صورت تداوم بحران را محدودتر کرده است.
هر بشکه نفت شاخص آمریکا روز چهارشنبه با قیمت ۷۵/۸۰ دلار معامله شد که بالاترین سطح در بیش از دو هفته اخیر بود. همچنین قیمت نفت برنت، شاخص جهانی، به نزدیکی ۷۹ دلار در هر بشکه رسید که بالاترین سطح از ۱۹ ژوئن محسوب میشود.
به باور تحلیلگران، واکنش بازار نشان میدهد قیمت نفت همچنان نسبت به هرگونه تشدید تنش در اطراف تنگه هرمز بسیار حساس است؛ زیرا این گذرگاه یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت جهان به شمار میرود.
افزایش ابهام در حملونقل دریایی
یک روز پس از آنکه آمریکا ایران را به حمله به سه کشتی تجاری متهم کرد و امکان فروش آزاد نفت خام این کشور در بازار جهانی را لغو کرد، برخی فعالان صنعت کشتیرانی خواستار بازنگری در تردد کشتیهای دارای خدمه از تنگه هرمز و حتی سراسر منطقه خاورمیانه شدند.
دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی نیز حملات به کشتیها در تنگه هرمز را محکوم کرد و از کشورها، مالکان کشتی، شرکتهای بهرهبردار و سایر نهادهای مسئول خواست تا زمانی که امنیت خدمه تضمین نشده است، از عبور کشتیها از این مسیر خودداری کنند. به گفته او، وضعیت منطقه همچنان بیثبات است.
با وجود این، بر اساس دادههای شرکت کلپلر، روز سهشنبه ۴۱ کشتی از تنگه هرمز عبور کردند؛ در حالی که این تعداد روز دوشنبه ۳۶ مورد بود. مشخص نیست این عبورها پیش از حملات انجام شده یا پس از آن. همچنین برخی کشتیها برای عبور از تنگه، سامانههای موقعیتیاب خود را خاموش میکنند که شمارش دقیق ترددها را دشوارتر کرده است.
به دلیل وجود مین در مسیر اصلی تنگه، کشتیها از دو مسیر جایگزین استفاده میکنند؛ مسیر شمالی که از آبهای ایران عبور میکند و مسیر جنوبی که از آبهای عمان میگذرد. سه کشتی هدف قرار گرفته در روز سهشنبه ظاهراً از مسیر جنوبی استفاده میکردند.
برخی تحلیلگران اقتصادی معتقدند آتشبس میان تهران و واشنگتن احتمالاً همچنان با وقفه و ازسرگیری همراه خواهد بود و دو طرف ممکن است به جای بازگشت به جنگ، مسیر کاهش تنش را در پیش بگیرند. هرچند دونالد ترامپ مذاکرات با ایران را «اتلاف وقت» توصیف کرده، اما همزمان تأکید کرده است که گفتوگوها ادامه خواهد یافت؛ موضوعی که نشان میدهد آتشبس هنوز به طور کامل از بین نرفته است.
تردیدهای تازه درباره امنیت تنگه هرمز پس از آن مطرح شد که دو شرکت بزرگ کشتیرانی مرسک و هاپاگ لوید روز دوشنبه اعلام کردند همکاری مشترک خود برای ازسرگیری تدریجی تردد از کانال سوئز را که به دلیل حملات حوثیهای یمن در دریای سرخ متوقف شده بود، دوباره آغاز خواهند کرد.
این شرکتها اعلام کردند تصمیم خود را بر پایه ارزیابی دقیق وضعیت امنیتی دریای سرخ گرفتهاند، اما در صورت بدتر شدن شرایط، برنامههای جایگزین برای مقابله با بحران در نظر گرفته شده است.
