قطر روی وفور انرژی ارزان خود حساب باز کرده تا عقبماندگیاش را در رقابت هوش مصنوعی با کشورهای حوزه خلیج فارس جبران کند و امیدوار است برق کمهزینه و منابع مالی بزرگ به آن کمک کند به رقبای منطقهای که زودتر حرکت کردهاند برسد.
راهاندازی «Qai» با پشتوانه صندوق ثروت حاکمیتی ۵۲۶ میلیارد دلاری قطر و سرمایهگذاری مشترک ۲۰ میلیارد دلاری با Brookfield، جاهطلبانهترین گام این کشور برای ورود به بخشی است که در حال دگرگون کردن فناوری و اقتصاد جهانی است.
این اقدام در کنار سرمایهگذاریهای عظیم عربستان سعودی و ابوظبی و دبی در امارات متحده عربی قرار میگیرد و بخشی از تلاش گستردهتر منطقه برای متنوعسازی اقتصاد و فاصله گرفتن از درآمدهای نفتی است.
با این حال، هرچند مزیت انرژی برای ابرمقیاسها؛ یعنی غولهای رایانش ابری مانند مایکروسافت، گوگل و متا که محرک گسترش هوش مصنوعی هستند؛ جذاب است، اما چالشهای ساختاری فراتر از زیرساخت پیش روی اهداف منطقه قرار دارد.
موانع کشورهای عربی در حوزه هوش مصنوعی
برای تبدیل شدن به بازیگران مهم هوش مصنوعی، کشورهای عربی حوزه خلیج فارس باید با مجموعهای از چالشها روبهرو شوند: بازآفرینی الگوهای حکمرانی داده به سبک غرب، تامین تراشههای پیشرفته کمیاب تحت کنترلهای صادراتی آمریکا، و جذب استعدادهای تراز اول در بازاری جهانی و بسیار رقابتی. این عوامل، نه صرفا سرمایه، تعیین میکند که آیا منطقه میتواند قدرت مالی خود را به نفوذ معنادار در زیستبوم هوش مصنوعی تبدیل کند.
جزئیات کمی از Qai منتشر شده، اما زمانبندی آن بازتاب رشد سریع تقاضا برای زیرساختهای هوش مصنوعی است؛ جایی که شرکتها روی این فناوری برای افزایش بهرهوری و کاهش هزینهها شرطبندی کردهاند. در عین حال هشدار داده میشود که جذب تقاضای ابرمقیاسها به سرمایهگذاری پایدار و همسویی سیاستی در سالهای متمادی نیاز دارد و برآورد میشود طی دو سال آینده حدود ۸۰۰ میلیارد دلار صرف ساخت مراکز داده هوش مصنوعی در خاورمیانه شود.
برق ارزانتر مزیت قطر خواهد بود
مزیت رقابتی قطر در برق کمهزینه نهفته است که میتواند هزینههای بالای خنکسازی در اقلیم بیابانی را جبران کند. بر اساس گزارشها، میانگین شاخص بهرهوری انرژی مراکز داده (PUE) در خاورمیانه ۱/۷۹ است، در حالی که میانگین جهانی ۱/۵۶ برآورد میشود. هزینه برق در قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نسبت به آمریکا پایینتر است.
برآورد میشود قطر در صورت تداوم برق ارزان و تسریع توسعه، تا سال ۲۰۳۰ به بازاری با ظرفیت ۱/۵ تا ۲ گیگاوات تبدیل شود. برای مقایسه، پروژه Humain عربستان هدف ۶ گیگاوات تا ۲۰۳۴ را دنبال میکند و شرکت G42 امارات فاز نخست یک پردیس ۵ گیگاواتی هوش مصنوعی را میسازد که قرار است در شمار بزرگترینها خارج از آمریکا باشد. رسیدن قطر به ۵۰۰ مگاوات تا ۲۰۲۹ پیشرفت قابل توجهی تلقی میشود، بهویژه که نرخ بهرهبرداری به اندازه ظرفیت اهمیت دارد.
در حال حاضر امارات ۳۵ مرکز داده، عربستان سعودی ۲۰ و قطر ۵ مرکز داده دارد، در حالی که آمریکا بیش از ۵۰۰۰ مرکز داده را میزبانی میکند. با وجود پشتوانه مالی صندوق ثروت حاکمیتی، قطر در برابر رقبای جاافتاده مسیر دشواری پیش رو دارد.
فراتر از زیرساخت، پایبندی مقرراتی حیاتی است. پروژههای منطقهای برای دسترسی به پیشرفتهترین پردازندههای Blackwell شرکت Nvidia باید قواعد سختگیرانه آمریکا درباره استفاده از تراشهها را رعایت کنند و Qai نیز به تضمینهای مشابهی برای واشنگتن نیاز خواهد داشت؛ از جمله شفافیت کامل درباره محل هر تراشه، کاربران آن و شبکههایی که با آنها در تماس است، همراه با گزارشدهی دقیق، بازرسیهای میدانی و قواعد سخت برای فعالیت نیروهای فنی از کشورهای پرریسک.