کره شمالی یکی از عجیبترین اقتصادهای جهان را اداره میکند. با وجود آنکه این کشور در شمار معدود کشورهای دارای سلاح هستهای قرار دارد، تولید ناخالص داخلی آن در سال ۲۰۲۴ تنها ۲۶/۶ میلیارد دلار برآورد شده است.
این رقم حدود ۷۰ برابر کمتر از اقتصاد ۱/۸۶ تریلیون دلاری کره جنوبی است و تنها نزدیک به یکپنجم درآمد سالانه انویدیا، بزرگترین شرکت جهان از نظر ارزش معاملات سهام، محسوب میشود.
اقتصاد کره شمالی بر پایه برنامهریزی متمرکز و اولویت دادن به تولید داخلی بنا شده است. به همین دلیل، وابستگی آن به تجارت خارجی در مقایسه با اقتصادهای بازار آزاد بسیار محدود است. تحریمهای سازمان ملل که از سال ۲۰۱۷ به دلیل برنامه هستهای و موشکهای بالستیک این کشور اعمال شدهاند نیز در این وضعیت نقش داشتهاند.
بر اساس دادههای بانک جهانی، سهم واردات و صادرات در اقتصاد کره شمالی بسیار ناچیز است، در حالی که تجارت خارجی حدود ۸۰ درصد اقتصاد کره جنوبی را تشکیل میدهد.
نقش چین در اقتصاد کره شمالی
چین تقریباً تنها شریک تجاری مهم کره شمالی به شمار میرود.
برآوردها نشان میدهد پیونگیانگ برای حدود ۹۵ درصد تجارت خارجی و ۸۵ درصد صادرات خود به چین وابسته است. تقریباً تمام واردات این کشور نیز از چین تأمین میشود.
واردات رسمی کره شمالی در سال ۲۰۲۴ تنها ۲/۳۳ میلیارد دلار بود. بخش مهمی از این واردات را نفت، فرآوردههای سوختی، مواد غذایی، منسوجات، ماشینآلات، تجهیزات الکترونیکی و خودروها تشکیل میدهند.
از آنجا که کره شمالی تولید داخلی نفت ندارد، واردات انرژی از چین برای ادامه فعالیت اقتصاد این کشور حیاتی است.
این وابستگی، اهرم اقتصادی بزرگی در اختیار پکن قرار داده است. گزارشهای اخیر حاکی از آن است که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تلاش میکند از نفوذ چین برای بازگرداندن پیونگیانگ به مذاکرات درباره برنامه هستهای این کشور استفاده کند.
همچنین گزارش شده است که شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، احتمالاً در هفتههای آینده به پیونگیانگ سفر خواهد کرد تا در کاهش اختلافات میان دونالد ترامپ و کیم جونگ اون نقش میانجی ایفا کند، هرچند پکن هنوز این سفر را تأیید نکرده است.
کره شمالی چه کالاهایی صادر میکند؟
صادرات رسمی کره شمالی نیز بسیار محدود است. ارزش کل صادرات این کشور در سال ۲۰۲۴ تنها حدود ۳۶۰ میلیون دلار برآورد شده است.
جالبترین بخش صادرات کره شمالی مربوط به موهای مصنوعی و کلاهگیس است که حدود ۴۰ درصد کل صادرات را تشکیل میدهد. بخش عمده این محصولات به چین صادر و سپس از سوی چین به سایر کشورهای جهان صادر میشود.
پس از آنکه تحریمها صادرات سنتی کره شمالی مانند زغالسنگ و مواد معدنی را محدود کردند، این کشور برای کسب ارز خارجی به صنعت کلاهگیس روی آورد؛ زیرا این محصولات به طور مشخص در فهرست کالاهای تحریمی قرار نداشتند.
نیروی کار ارزانقیمت و در بسیاری موارد اجباری نیز شرایط مناسبی برای این صنعت کاربر فراهم کرده است.
از دیگر اقلام صادراتی کره شمالی میتوان به تنگستن، سایر سنگهای معدنی، ماهی منجمد، آهن و فولاد و قطعات ساعت اشاره کرد که سهم هر یک کمتر از ۱۰ درصد صادرات کشور است.
برآوردها نشان میدهد پیونگیانگ پس از اعمال تحریمها سالانه حدود ۲/۲ میلیارد دلار درآمد صادراتی خود را از دست داده است.
منابع درآمدی دیگر پیونگیانگ
در کنار صادرات محدود، کره شمالی بخش قابل توجهی از درآمد ارزی خود را از اقتصاد غیررسمی به دست میآورد.
این کشور دهها هزار کارگر را برای فعالیت در بخشهای ساختمانی، جنگلداری، کارخانهها و شیلات به خارج از کشور، بهویژه روسیه و چین، اعزام میکند.
گزارشها نشان میدهد دولت بخش عمده دستمزد این کارگران را ضبط میکند و سالانه حدود ۵۰۰ میلیون دلار درآمد از این محل به دست میآورد.
همچنین هزاران متخصص فناوری اطلاعات کره شمالی به صورت دورکاری برای شرکتهایی در آمریکا، کره جنوبی و اتحادیه اروپا فعالیت میکنند و اغلب با هویتهای جعلی یا سرقتشده خود را به عنوان فریلنسر معرفی میکنند.
این فعالیتها در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۰۰ میلیون دلار ارز برای دولت کره شمالی به همراه داشته است.
در کنار این موارد، کره شمالی یکی از پیشرفتهترین شبکههای هک دولتی جهان را در اختیار دارد. طبق برآوردها، هکرهای این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۲/۰۲ میلیارد دلار ارز دیجیتال سرقت کردند که بیش از نیمی از کل سرقتهای رمزارزی جهان در آن سال را شامل میشد.
درآمدهای جنگ اوکراین
با این حال، بزرگترین منبع درآمد پنهان کره شمالی در سالهای اخیر به جنگ اوکراین و روابط نزدیک این کشور با مسکو مرتبط بوده است.
پیونگیانگ میلیونها گلوله توپخانه، راکت و موشک بالستیک در اختیار روسیه قرار داده و به تقویت توان جنگی کرملین کمک کرده است.
برآوردها نشان میدهد این همکاری از سال ۲۰۲۳ تاکنون بین ۷ تا ۱۳/۸ میلیارد دلار درآمد برای حکومت کیم جونگ اون ایجاد کرده است.
به گفته مقامهای اطلاعاتی کره جنوبی، این درآمدها برای تسریع برنامه هستهای و موشکی کره شمالی و همچنین خرید بیشتر نفت و مواد غذایی از چین مورد استفاده قرار میگیرد.
