اروپا در حالی به استقبال زمستان میرود که ذخایر انرژی آن به شکلی نگرانکننده شکننده شده است. درگیریها در خاورمیانه و روسیه بازارهای جهانی گاز طبیعی مایع و نفت گرمایشی را تحت فشار قرار داده و سطح ذخایر را به محدودهای خطرناک رسانده است.
بر اساس دادههای رسمی، گاز طبیعی و نفت گرمایشی مهمترین منابع گرمایش منازل در اروپا هستند. گاز حدود ۳۰ درصد و نفت حدود ۱۰ درصد از نیاز گرمایشی خانوارها را تأمین میکنند. پس از چند سال شوکهای متوالی انرژی، اروپا بار دیگر وارد زمستانی میشود که هر دو بازار سوخت با فشار شدید مواجه هستند.
آسیبپذیری اروپا در بازار گاز تا حد زیادی نتیجه تغییر گسترده ترکیب انرژی این قاره پس از آغاز حمله گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ است. اروپا به سرعت گاز خط لوله روسیه را با گاز طبیعی مایع جایگزین کرد و به یکی از بزرگترین واردکنندگان این سوخت در جهان تبدیل شد.
این تغییر، وابستگی اروپا به روسیه را کاهش داد و امنیت انرژی را افزایش داد، اما همزمان ساختار بازار انرژی را پیچیدهتر کرد. اروپا اکنون به جای اتکا به جریانهای بلندمدت گاز خط لوله، باید با آسیا و دیگر مناطق برای خرید گاز طبیعی مایع در یک بازار جهانی رقابت کند؛ بازاری که اختلال در عرضه آن میتواند تقریباً بلافاصله در سراسر جهان اثر بگذارد.
این آسیبپذیری در ماههای اخیر بیش از پیش نمایان شده است.
فشار بر بازار گاز طبیعی مایع
اروپا از سرعت لازم برای تکمیل ذخایر گاز طبیعی مایع پیش از زمستان عقب مانده است. بر اساس دادهها، تأسیسات زیرزمینی ذخیره گاز اکنون حدود ۵۵ درصد پر هستند که پایینترین سطح برای این زمان از سال از ۲۰۲۱ تاکنون محسوب میشود.
همزمان، واردات گاز طبیعی مایع اروپا از زمان آغاز جنگ ایران به شدت کاهش یافته است. انتظار میرود واردات این سوخت در ماه ژوئیه تنها به ۶/۳ میلیون تن برسد که پایینترین میزان از سپتامبر ۲۰۲۴ خواهد بود.
یکی از دلایل اصلی این کاهش، بازگشت قدرتمند آسیا به بازار است. تقاضای گاز طبیعی مایع در این منطقه طی ماههای اخیر افزایش یافته و باعث شده بخش بزرگی از عرضه آمریکا به سمت آسیا هدایت شود. این خریدها محمولههایی را که میتوانست به اروپا برسد، جذب کرده است.
پس از توافق موقت صلح میان آمریکا و ایران در ماه آوریل و بازگشایی کوتاهمدت تنگه هرمز، امیدهایی وجود داشت که قطر، که پیش از آغاز درگیریها حدود یکپنجم عرضه جهانی گاز طبیعی مایع را تأمین میکرد، صادرات خود را به سرعت از سر بگیرد. اما تشدید دوباره تنشها میان آمریکا و ایران و محدودیتهای جدید در تنگه هرمز، این امیدها را کاهش داده است.
در نتیجه، بازار اروپا نسبت به ترکیب ذخایر پایین، واردات ضعیف و چشمانداز نامطمئن عرضه، بیش از پیش نگران شده است. قیمت مرجع گاز اروپا هفته گذشته از ۶۰ یورو به ازای هر مگاوات ساعت عبور کرد و به بالاترین سطح از ابتدای سال ۲۰۲۳ رسید.
افزایش قیمتها در نهایت میتواند محمولههای بیشتری از گاز طبیعی مایع را به سمت اروپا جذب کند، اما حتی در صورت بهبود واردات در ماههای آینده، احتمال دارد این منطقه زمستان را با ذخایری پایینتر از هدف ۸۰ درصدی آغاز کند.
چالش بازار گازوئیل
اروپا در بازار گازوئیل نیز با مشکلات مشابهی مواجه است؛ بازاری که امسال به یکی از جدیترین نقاط فشار در بخش انرژی تبدیل شده است.
این منطقه وابستگی زیادی به واردات گازوئیل دارد. این سوخت علاوه بر تأمین نیاز حملونقل و صنایع، در تولید نفت گرمایشی نیز نقش دارد. مصرفکنندگان و توزیعکنندگان سوخت معمولاً در ماههای تابستان ذخایر خود را برای فصل سرد افزایش میدهند، اما امسال روندی متفاوت شکل گرفته و ذخایر کاهش یافته است.
جنگ آمریکا علیه ایران، مسیرهای مهم عرضه در خاورمیانه را مختل کرده و صادرات گازوئیل را کاهش داده است. از دست رفتن این عرضه باعث شده مصرفکنندگان از ذخایر موجود استفاده کنند و سطح ذخایر به پایینترین میزان در چند سال اخیر برسد.
ذخایر گازوئیل اروپا اکنون در کمترین سطح از سال ۲۰۲۲ قرار دارد. همچنین ذخایر گازوئیل در آمریکا، بزرگترین صادرکننده این سوخت در جهان، در ماه مه به پایینترین سطح طی ۲۳ سال گذشته رسید و سپس در هفته منتهی به ۱۷ ژوئیه حدود ۱۰ درصد افزایش یافت.
شرایط با تصمیمهای سیاستی دو صادرکننده بزرگ سوخت نیز دشوارتر شده است.
چین از زمان آغاز جنگ علیه ایران، صادرات سوخت را محدود کرده تا ذخایر داخلی خود را حفظ کند. هنوز مشخص نیست این کشور در آینده چگونه تولید و صادرات خود را مدیریت خواهد کرد.
روسیه نیز که در سال ۲۰۲۵ دومین صادرکننده بزرگ گازوئیل جهان بود، پس از حملات پهپادی اوکراین به برخی پالایشگاههایش و کاهش دسترسی داخلی به سوخت، صادرات گازوئیل را در ماه ژوئیه ممنوع کرد.
روسیه پیش از تشدید اخیر جنگ با اوکراین روزانه نزدیک به یک میلیون بشکه گازوئیل صادر میکرد که حدود ۱۲ درصد از صادرات جهانی این سوخت را تشکیل میداد.
پیامد این ممنوعیت، افزایش شدید حاشیه سود پالایشگاهها بوده است. اختلاف قیمت گازوئیل اروپا با نفت خام اخیراً به رکورد نزدیک به ۶۵ دلار برای هر بشکه رسیده است.
افزایش قیمتها اکنون به کاهش تقاضا منجر شده است. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، تقاضای گازوئیل در اروپا در ماه آوریل بیش از ۶ درصد کاهش یافت و به ۵/۵۳ میلیون بشکه در روز رسید. بخشی از این کاهش به افزایش استفاده از خودروهای بنزینی و برقی مربوط میشود، اما قیمتهای بالا نیز مصرفکنندگان و شرکتها را به کاهش مصرف وادار کرده است.
حتی اگر تنشهای خاورمیانه به سرعت کاهش یابد، آسیب واردشده به ذخایر انرژی جبران فوری نخواهد شد. بازار جهانی گاز طبیعی مایع و گازوئیل احتمالاً برای ماهها با کمبود عرضه روبهرو خواهد بود؛ زیرا کشورها همزمان تلاش میکنند ذخایر خود را بازسازی کنند و برای منابع محدود رقابت دارند.
در چنین شرایطی، اروپا بیش از گذشته به عاملی وابسته شده که کنترلی بر آن ندارد: وضعیت آبوهوا.
یک زمستان معتدل میتواند فرصت لازم برای جلوگیری از بحران گسترده را فراهم کند. اما یک دوره سرمای طولانی که نیاز به گرمایش را به شدت افزایش دهد، نشان خواهد داد که حاشیه امنیت سیستم انرژی اروپا تا چه اندازه کاهش یافته است. پس از سالها شوک متوالی، این قاره بار دیگر تنها یک زمستان سخت با یک بحران جدی انرژی فاصله دارد.
