صادرات آلمان در ماه ژوئن برای پنجمین ماه متوالی افزایش یافت و با ثبت رقم اسمی ۱۳۹/۳ میلیارد یورو به رکوردی جدید رسید. همزمان، تولید صنعتی نیز برای سومین ماه پیاپی رشد کرد.
با این حال، واردات با سرعت بسیار بیشتری افزایش یافت و صادرات به آمریکا ۱۴/۲ درصد کاهش پیدا کرد. در نتیجه، تصویر کلی اقتصاد آلمان به اندازه تیتر رکوردشکن صادرات امیدوارکننده نیست.
بر اساس آمار اداره فدرال آمار آلمان که ۷ اوت منتشر شد، واردات این کشور در ژوئن ۴/۴ درصد افزایش یافت. مازاد تجاری نیز از ۱۹/۳ میلیارد یورو در ماه قبل به ۱۵/۴ میلیارد یورو کاهش پیدا کرد، زیرا رشد خرید از خارج از رشد صادرات پیشی گرفت.
این آمار نشان میدهد فعالیت در بزرگترین اقتصاد صنعتی اروپا پس از یک دوره طولانی ضعف در حال بهبود است. با این حال، این دادهها نشان نمیدهند که آلمان توانسته مشکلاتی مانند هزینه بالای انرژی، کمبود سرمایهگذاری، فشارهای جمعیتی و رقابت خارجی را که مدل صنعتی این کشور را تحت تأثیر قرار دادهاند، برطرف کند.
این موضوع برای سایر کشورهای اتحادیه اروپا اهمیت زیادی دارد. آلمان بازار مهمی برای تأمینکنندگان سراسر بازار واحد اروپا و یکی از منابع اصلی کالاهای سرمایهای است. بهبود پایدار اقتصاد آلمان میتواند از اقتصاد کشورهای همسایه حمایت کند، اما یک بازگشت کوتاهمدت ممکن است پیش از بهبود سرمایهگذاری و بهرهوری از بین برود.
رکورد صادرات به توضیح بیشتری نیاز دارد
رقم ۱۳۹/۳ میلیارد یورویی صادرات، یک رقم اسمی است؛ یعنی بر اساس قیمتهای جاری محاسبه شده است. بنابراین، ثبت رکورد در ارزش یورویی میتواند هم ناشی از افزایش قیمتها و هم افزایش حجم واقعی صادرات باشد. با این حال، رشد صادرات برای پنج ماه متوالی اهمیت دارد و نشان میدهد بهبود اخیر تنها نتیجه یک آمار نوسانی و مقطعی نیست.
واردات بخش دیگری از تصویر را نشان میدهد. افزایش ۴/۴ درصدی واردات در یک ماه میتواند نشانه تقاضای داخلی قویتر و افزایش نیاز صنایع به نهادههای تولید باشد که هر دو با روند بهبود اقتصادی سازگار هستند. در عین حال، این افزایش میتواند وابستگی مستمر آلمان به قطعات خارجی، انرژی و کالاهای مصرفی را نیز نشان دهد.
از آنجا که واردات سریعتر از صادرات رشد کرده است، مازاد تجاری آلمان ۳/۹ میلیارد یورو کاهش یافته است. این اتفاق لزوماً منفی نیست؛ اقتصادی که بیشتر سرمایهگذاری و مصرف میکند، معمولاً واردات بیشتری نیز خواهد داشت. با این حال، به این معناست که رکورد صادرات به افزایش سهم خالص تجارت در رشد اقتصاد منجر نشده است.
افت صادرات به آمریکا زنگ خطر است
کاهش ۱۴/۲ درصدی صادرات به آمریکا نگرانکنندهترین بخش این آمار است. آمریکا بازار مهمی برای خودرو، ماشینآلات، مواد شیمیایی، دارو و دیگر کالاهای با ارزش افزوده بالای آلمان محسوب میشود. افت شدید صادرات به این کشور میتواند بر برخی از بهرهورترین صنایع آلمان اثر بگذارد، حتی اگر افزایش صادرات به سایر بازارها مجموع صادرات را بالا نگه دارد.
آمار یک ماه بهتنهایی نمیتواند از دست رفتن دائمی سهم بازار را ثابت کند. تحویل هواپیما، سفارشهای دارویی یا زمان ثبت اظهارنامههای گمرکی میتواند آمار ماهانه را دستخوش تغییر کند. با این حال، شدت این کاهش به توضیح نیاز دارد، بهویژه در شرایطی که سیاست تجاری آمریکا در حال تغییر است و واشنگتن برای بومیسازی تولید کالاهای راهبردی تلاش میکند.
شرکتهای آلمانی اکنون با محیط خارجی دشوارتری نسبت به شرایطی روبهرو هستند که پیش از همهگیری کرونا از مدل اقتصادی این کشور حمایت میکرد. تولیدکنندگان چینی در بازارهای ثالث بیش از گذشته با شرکتهای آلمانی رقابت میکنند، آمریکا با استفاده از یارانههای صنعتی و سیاستهای تجاری تلاش دارد تولید را به داخل کشور جذب کند و هزینه فعالیت صنایع انرژیبر در اروپا همچنان از چندین اقتصاد رقیب بالاتر است.
بنابراین، بهبود گسترده صادرات بدون بهبود صادرات به آمریکا، از آنچه رکورد کلی صادرات نشان میدهد، شکنندهتر خواهد بود.
رشد تولید صنعتی با کمک بخشهای نوسانی
تولید صنعتی آلمان برای سومین ماه متوالی افزایش یافت. تولید در بخش «سایر تجهیزات حملونقل» که شامل هواپیما، کشتی، قطار و خودروهای نظامی میشود، نسبت به ماه مه ۸/۴ درصد افزایش پیدا کرد.
افزایش هزینههای اروپا در حوزه دفاعی، راهآهن و زیرساخت میتواند از کارخانههای آلمانی حمایت کند، اما این بخش ماهیتی نوسانی دارد. تولید هر کشتی، هواپیما یا سامانه بزرگ ارزش بالایی دارد و چرخه تولید آن طولانی است. بنابراین، رشد ۸/۴ درصدی در یک ماه ممکن است نتیجه تکمیل چند پروژه بزرگ باشد و الزاماً به معنای بهبود یکنواخت فعالیت در کارخانهها نیست.
سفارشهای دفاعی و زیرساختی میتوانند برای سالها از تقاضا حمایت کنند، اما همه مشکلات رقابتپذیری را حل نمیکنند. آلمان همچنان به سرمایهگذاری در شبکههای برق، زیرساخت دیجیتال و نیروی انسانی ماهر و همچنین تسریع روند صدور مجوزها نیاز دارد. خریدهای دولتی میتوانند سفارش کارخانهها را افزایش دهند، اما بهتنهایی نمیتوانند بهرهوری کل اقتصاد را بالا ببرند.
بهبود اقتصادی در برابر چالش رقابتپذیری
این آمار در شرایطی منتشر شده که برلین و پاریس به دنبال واکنشی قویتر در سطح اروپا به فشار صنعتی چین هستند. آلمان و فرانسه در ماه ژوئیه بر سر تقویت اقدامات تجاری اتحادیه اروپا در برابر چین به توافق نزدیکتری رسیدند و نگرانیهایی مانند ظرفیت مازاد تولید، سیاست ارزی و تهدید علیه صنایع تولیدی اروپا را مطرح کردند.
اقدامات دفاع تجاری میتواند از برخی صنایع در برابر واردات یارانهای ناعادلانه محافظت کند، اما نمیتواند جایگزین انرژی ارزانتر و رقابتی، سرمایهگذاری و نوآوری شود. آلمان باید همچنان امکان تأمین کارآمد از بازارهای جهانی را حفظ کند و همزمان آسیبپذیری زنجیرههای تأمین راهبردی خود را کاهش دهد.
کاهش مازاد تجاری همچنین این دیدگاه را تضعیف میکند که صادرات بهتنهایی میتواند موتور بهبود اقتصادی آلمان باشد. افزایش سرمایهگذاری داخلی میتواند وابستگی اقتصاد این کشور به تقاضای آمریکا و چین را کاهش دهد. برای تحقق این هدف، شرکتها باید اطمینان داشته باشند که آلمان زیرساختهای قابل اتکا، مقررات قابل پیشبینی و نیروی کار ماهر کافی دارد.
آمارهای بعدی باید چه چیزی را نشان دهند؟
برای اینکه بهبود فعلی به یک روند واقعی و قابل اتکا تبدیل شود، سه تحول باید ادامه پیدا کند.
نخست، رشد تولید صنعتی باید فراتر از سفارشهای بزرگ و نوسانی بخش تجهیزات حملونقل گسترش یابد. ماشینآلات، صنایع شیمیایی، تجهیزات برقی و تأمینکنندگان صنعت خودرو باید رشد پایدار نشان دهند.
دوم، رشد صادرات باید در برابر ضعف برخی بازارها دوام بیاورد. اگر صادرات به آمریکا همچنان پایین بماند، رشد در اتحادیه اروپا و سایر بازارها باید آنقدر قوی باشد که این کاهش را جبران کند، بدون آنکه به تحویلهای استثنایی و مقطعی وابسته باشد.
سوم، افزایش واردات باید به فعالیت مولد داخلی منجر شود. افزایش خرید ماشینآلات و نهادههای صنعتی نشانه امیدوارکنندهتری خواهد بود تا افزایش وارداتی که عمدتاً ناشی از کالاهایی باشد که جایگزین تولید داخلی میشوند.
یک ماه امیدوارکننده، نه یک حکم ساختاری
آلمان چند سال است با ضعفهای مدل اقتصادی خود که بر انرژی نسبتاً ارزان، تقاضای قدرتمند چین و دسترسی آزاد به بازارهای بزرگ متکی بود، دستوپنجه نرم میکند. اکنون دیگر نمیتوان هیچیک از این شرایط را تضمینشده دانست.
رشد صادرات برای پنج ماه و افزایش تولید برای سه ماه متوالی، نشانههای مثبتی هستند. رکورد ۱۳۹/۳ میلیارد یورویی نشان میدهد صادرات آلمان همچنان به شرکتهای این کشور کمک میکند حضور قابل توجه خود را در بازارهای بینالمللی حفظ کنند. با این حال، کاهش ۱۴/۲ درصدی صادرات به آمریکا و کاهش مازاد تجاری نشان میدهد که نباید برای این آمار بیش از حد جشن گرفت.
آمار ژوئن از خوشبینی محتاطانه حمایت میکند، نه از رضایت و بیتوجهی. آلمان ممکن است وارد یک دوره بهبود چرخهای شده باشد، اما تبدیل این روند به رشد پایدار به تصمیمهایی درباره سرمایهگذاری و رقابتپذیری بستگی دارد که با آمار تجاری یک ماه نمیتوان درباره آنها قضاوت کرد.
