ژاپن تصمیم گرفته بیش از ۱۰ درصد از بسته سرمایهگذاری ۵۵۰ میلیارد دلاری خود در آمریکا را که در جریان مذاکرات تعرفهای با دولت دونالد ترامپ توافق شده بود، به پروژههای راکتورهای کوچک مدولار (SMR) اختصاص دهد. ارزش این سرمایهگذاری بیش از ۶۵ میلیارد دلار برآورد میشود. آمریکا که در فناوری این راکتورها پیشتاز است، قصد دارد با جذب سرمایه ژاپنی توسعه نیروگاههای هستهای خود را سرعت بخشد. این اقدام نشانه تغییر مهمی در سیاست هستهای آمریکا پس از دههها رکود از زمان حادثه «تری مایل آیلند» در سال ۱۹۷۹ است. همچنین پیشبینی میشود ژاپن از طریق این سرمایهگذاری گسترده، نقش مهمی در زنجیره تأمین راکتورهای نسل جدید ایفا کند.
بر اساس گزارش نیکی، در اوایل ماه جاری میلادی، وزیر اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن و وزیر بازرگانی آمریکا در یک نشست آنلاین درباره استفاده از چارچوب سرمایهگذاری ۵۵۰ میلیارد دلاری ژاپن برای ساخت و توسعه نیروگاههای هستهای در آمریکا گفتوگو کردند. جزئیات سرمایهگذاری در پروژههای SMR قرار است در مراحل دوم و سوم سرمایهگذاری ژاپن در آمریکا که پس از تابستان اعلام میشود، گنجانده شود.
دولت ژاپن در حال نهایی کردن مذاکرات برای سرمایهگذاری تا سقف ۴۰ میلیارد دلار در پروژههای SMR مشترک میان شرکتهای جیای ورنووا و هیتاچی است. همچنین برنامههایی برای سرمایهگذاری تا ۲۵ میلیارد دلار در پروژههای شرکت نیواسکیل پاور مطرح شده است. در نتیجه، مجموع سرمایهگذاری ژاپن در بخش هستهای آمریکا میتواند به حدود ۶۵ میلیارد دلار برسد. نخستین پروژه در ایالت تنسی در جنوب آمریکا در دست بررسی است و روند صدور مجوزهای لازم نیز آغاز شده است.
وزیر بازرگانی آمریکا اعلام کرد همکاری دو کشور فرصت مناسبی برای ایجاد زنجیره تأمین ساخت گسترده راکتورهای کوچک مدولار در آمریکا و صادرات این فناوری به جهان فراهم میکند. به گفته او، هدف مشترک دو کشور پیشتازی در بازار جهانی این فناوری است.
پس از حادثه تری مایل آیلند، ساخت نیروگاههای هستهای جدید در آمریکا برای سالها متوقف یا کند شد. واحد سوم نیروگاه ووگتل که در سال ۲۰۲۳ به بهرهبرداری رسید، نخستین راکتور تجاری جدید آمریکا در حدود ۳۰ سال گذشته بود. شمار راکتورهای فعال این کشور نیز از اوج ۱۱۲ واحد در سال ۱۹۹۰ به حدود ۹۰ واحد کاهش یافته است.
دونالد ترامپ هدفگذاری کرده است که ظرفیت تولید برق هستهای آمریکا تا سال ۲۰۵۰ چهار برابر شود. او در مه ۲۰۲۵ چهار فرمان اجرایی از جمله تسریع روند صدور مجوز راکتورهای کوچک صادر کرد و برنامه ساخت ۱۰ راکتور بزرگ جدید تا سال ۲۰۳۰ را نیز مطرح ساخت. بخشی از این راهبرد بر استفاده از سرمایه ژاپنی استوار است.
افزایش شدید نیاز به برق ناشی از رشد مراکز داده و توسعه هوش مصنوعی، مهمترین عامل تغییر سیاست هستهای آمریکا محسوب میشود. مصرف برق مراکز داده طی یک دهه گذشته سه برابر شده و پیشبینی میشود در پنج سال آینده نیز ۲ تا ۳ برابر دیگر افزایش یابد. برخی برآوردها نشان میدهد آمریکا ممکن است با کمبود برق تا سطح ۲۰ درصد نسبت به تقاضا روبهرو شود؛ مسئلهای که میتواند رقابت این کشور با چین در حوزه هوش مصنوعی را تحت تأثیر قرار دهد.
راکتورهای کوچک مدولار در مقایسه با نیروگاههای بزرگ برق کمتری تولید میکنند، اما قابلیت تولید انبوه در کارخانه و نصب در نزدیکی مراکز داده را دارند. شرکتهایی مانند آمازون نیز برای سرمایهگذاری در این حوزه برنامهریزی کردهاند. برخی پیشبینیها حاکی از آن است که تا سال ۲۰۵۰ بیش از ۳۰۰ راکتور کوچک مدولار در آمریکا ساخته خواهد شد.
مقامهای آمریکایی معتقدند رشد مراکز داده و صنعت نیمهرساناها نیاز این کشور به برق را افزایش داده و انرژی هستهای یکی از بهترین فرصتهای سرمایهگذاری بلندمدت برای آمریکا و ژاپن به شمار میرود.
در حالی که حدود ۲۰ کشور در حال توسعه برنامههای مربوط به راکتورهای کوچک مدولار هستند، ساخت پروژههای تجاری این فناوری فعلاً به چند کشور از جمله چین و کانادا محدود شده است. همچنین حدود ۹۰ درصد نیروگاههای هستهای بزرگ که طی دهه گذشته در جهان راهاندازی شدهاند، متعلق به چین یا روسیه بودهاند. آمریکا و ژاپن امیدوارند با سرمایهگذاری مشترک در نسل جدید راکتورها، جایگاه خود را در این صنعت تقویت کنند.
یکی از نگرانیهای ژاپن، مسئولیت پرداخت خسارت در صورت وقوع حادثه در نیروگاههای مورد سرمایهگذاری در آمریکا است. با این حال، مقامهای آمریکایی تأکید کردهاند که این پروژهها تحت مسئولیت آمریکا اجرا میشوند و ژاپن در قبال حوادث احتمالی مسئولیتی نخواهد داشت. همچنین وعده داده شده است که نگرانیهای توکیو در مذاکرات نهایی برطرف شود.
