افزایش شدید هزینه جابهجایی نفت در جهان باعث شده برخی معاملات نفت خام در مسیرهای طولانی دیگر صرفه اقتصادی نداشته باشند و جریان عرضه نفت در زمانی که بازار سوخت با کمبود کمسابقه مواجه است، در معرض اختلال قرار گیرد.
عامل اصلی این جهش، کمبود نفتکشهای غولپیکر یا سوپرتانکرهاست. در برخی مناطق جهان، تقریباً هیچیک از این کشتیها برای اجاره در دسترس نیستند. این نفتکشها که طول هرکدام به اندازه سه زمین فوتبال است، برای انتقال محمولههای بزرگ نفت خام در مسیرهای طولانی استفاده میشوند.
اکنون انتقال یک محموله نفت از هیوستون به آسیا حدود ۲۶ دلار به ازای هر بشکه، معادل ۵۲ میلیون دلار برای هر محموله، به هزینه تأمین نفت برای بزرگترین منطقه واردکننده نفت خام جهان اضافه میکند. این رقم تقریباً معادل یکچهارم قیمت قراردادهای آتی نفت وست تگزاس اینترمدیت است. پیش از جنگ، هزینه حملونقل تنها بخش کوچکی از قیمت نهایی نفت را تشکیل میداد.
افزایش نرخ حملونقل سود هنگفتی برای گروه کوچکی از مالکان کشتی ایجاد کرده است که بخش بزرگی از بازار نفتکشها را در اختیار دارند. ارزش سهام بزرگترین شرکتهای نفتکش جهان این هفته به رکورد نزدیک به ۷۰ میلیارد دلار رسید.
با این حال، برای معاملهگران نفت، نگرانی اصلی این است که هزینه حملونقل به حدی افزایش یابد که انتقال نفت از نظر اقتصادی توجیهپذیر نباشد. در چنین شرایطی، برخی پالایشگاهها ممکن است خرید محمولههایی را که باید مسافت طولانی طی کنند متوقف کنند، حتی اگر تقاضا برای تولید گازوئیل و بنزین همچنان بالا باشد.
در مسیر شاخص بازار، نفتکشهای بسیار بزرگ که ۲ میلیون بشکه نفت خام را از خلیج فارس به چین منتقل میکنند، اکنون بیش از ۱/۲ میلیون دلار در روز درآمد دارند. فشار مشابهی در حال گسترش به بازار حملونقل دریایی در سراسر جهان است.
افزایش هزینه حملونقل باعث شده برخی مسیرهای طولانی که پس از اختلال در جریان انرژی بر اثر جنگها اهمیت بیشتری پیدا کرده بودند، دیگر جذابیت سابق را نداشته باشند. دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد جریان نفت از آمریکا به آسیا در هفتههای اخیر کاهش یافته، زیرا هزینه حملونقل تقریباً سه برابر شده است.
در همین شرایط، یک پالایشگر ژاپنی اخیراً محمولهای از نفت آلاسکا خریداری کرده است؛ نفتی که معمولاً برای پالایشگاههای این کشور گزینه مناسبی محسوب نمیشود. کوتاهتر بودن مسیر حمل، ظاهراً یکی از عوامل این تصمیم بوده است.
در اروپا نیز افزایش تقاضا برای محمولههای نزدیکتر در قیمت نفت خام نمایان شده است. قراردادهای آتی برنت این هفته به نزدیکی ۱۱۰ دلار در هر بشکه رسید، اما قیمت فیزیکی نفت دِیتد برنت اروپا از ۱۳۱ دلار عبور کرد، زیرا خریداران به دنبال محمولههایی با مسیر حمل کوتاهتر بودند.
پالایشگاههای اروپایی همچنین در تلاش هستند نفت خام خاورمیانه را جایگزین کنند. عربستان سعودی به خریداران اروپایی اعلام کرده است که برای ماه آینده تحت قراردادهای مدتدار، محمولهای در اختیار آنها قرار نخواهد داد.
در سوی دیگر بازار، فروش نفت آنگولا که معمولاً هزاران مایل دریایی تا چین حمل میشود، با کندی مواجه شده است. افزایش هزینه حملونقل میتواند بهتدریج مسیرهای آربیتراژی را ببندد و تقاضا برای گرانترین محمولههای نفت در مسیرهای طولانی را کاهش دهد.
کارگزاران کشتی با سالها تجربه در بازار میگویند تاکنون چنین محدودیتی در دسترسی به سوپرتانکرها مشاهده نکردهاند. برخی مدیران صنعت نیز گفتهاند در بعضی مناطق و برای برخی بازههای زمانی، تعداد نفتکشهای قابل اجاره بسیار اندک یا حتی صفر است.
این فشار به کشتیهای کوچکتر نیز سرایت کرده است. پالایشگران آسیایی برای بخشی از خرید نفت آمریکا به نفتکشهای افرامکس با ظرفیت حدود ۷۰۰ هزار بشکه روی آوردهاند، در حالی که معمولاً برای چنین مسیرهایی از سوپرتانکرها استفاده میشود.
محمولههایی که از بنادر اقیانوس اطلس، از جمله برزیل، بارگیری میشوند نیز به جای یک سوپرتانکر ۲ میلیون بشکهای، با دو نفتکش سوئزماکس یک میلیون بشکهای رزرو میشوند. این وضعیت درآمد نفتکشهای کوچکتر را هم افزایش داده است. درآمد روزانه سوئزماکسها به طور میانگین از ۳۰۰ هزار دلار فراتر رفته؛ نرخی که معمولاً در مسیرهای رفتوآمد به مناطق جنگی دیده میشود.
دو عامل اصلی پشت جهش نرخ حملونقل قرار دارند: پیامدهای درگیری آمریکا و ایران و سرمایهگذاری بزرگ یک میلیاردر کرهای که حتی پیش از آغاز جنگ نیز نرخهای حملونقل دریایی را افزایش داده بود.
نفتکشهایی که محمولهها را از تنگه هرمز عبور میدهند، به دلیل تعویض محمولهها در نزدیکی عمان، برای مدت طولانیتری درگیر حملونقل هستند. برخی نفتکشهای دیگر نیز برای دریافت محموله در مدیترانه، هزاران مایل مسیر خود را در اطراف آفریقا طولانیتر میکنند. در همین حال، خریداران آسیایی برای جبران کاهش نفت خاورمیانه به خرید محمولههای نفت از قاره آمریکا روی آوردهاند. مجموع این عوامل ظرفیت ناوگان نفتکشها را تحت فشار قرار داده و نرخ حملونقل را بالا برده است.
اکنون پرسش اصلی برای معاملهگران نفت این است که نرخهای بالای حملونقل تا چه زمانی دوام خواهند داشت. قراردادهای آتی گازوئیل در اروپا نزدیک به ۲۰۰ دلار در هر بشکه قرار دارند که نشان میدهد پالایشگران این منطقه همچنان به دنبال خرید هر محموله قابل دسترس هستند.
افزایش هزینه حملونقل اکنون سهم بسیار بزرگتری از هزینه تحویل نفت را به خود اختصاص داده و همین موضوع بر رفتار خریداران نهایی نیز اثر گذاشته است.
