بانک مرکزی شیلی در ۱۸ اوت اعلام کرد تولید ناخالص داخلی این کشور در سهماهه دوم سال ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۰/۲ درصد کاهش یافته است. این رقم در حالی ثبت شد که بازار انتظار رشد ۰/۱ درصدی را داشت. بخش معدن نیز با افت ۶/۴ درصدی، تحت تأثیر کاهش تولید مس قرار گرفت و بر رشد کلی اقتصاد فشار وارد کرد.
بانک مرکزی علت ضعف بخش معدن را کاهش عیار سنگ معدن و توقف برنامهریزیشده فعالیت در چند معدن بزرگ داخلی اعلام کرد. معدن اسکوندیدا، بزرگترین معدن مس جهان، در ژوئن تولید خود را ۴۶ درصد نسبت به سال قبل افزایش داد، اما تولید تجمعی مس شیلی در نیمه نخست سال همچنان ۶/۶ درصد کاهش یافت و تولید شرکت کودلکو نیز ۱۰ درصد پایین آمد.
تولید ناخالص داخلی شیلی در سهماهه دوم نسبت به سهماهه قبل تغییری نکرد؛ در حالی که بازار انتظار رشد ۰/۳ درصدی را داشت. این عملکرد در مقایسه با کاهش تجدیدنظرشده ۰/۳ درصدی در سهماهه نخست اندکی بهتر بود، اما همچنان کمتر از انتظارات بازار قرار گرفت.
برای شیلی که بزرگترین تولیدکننده مس جهان است، ضعف بخش معدن همچنان مانعی مهم برای رشد اقتصادی محسوب میشود. تولید بخش معدن در سهماهه دوم نسبت به سال قبل ۶/۴ درصد کاهش یافت. بانک مرکزی اعلام کرد عملیات استخراج مس به دلیل کاهش عیار سنگ معدن و افت تولید در معادن بزرگ داخلی، همزمان با انجام تعمیرات برنامهریزیشده، تحت فشار قرار گرفته است.
بر اساس دادههای ماهانه کمیسیون مس شیلی که ۱۰ اوت منتشر شد، تولید مس استخراجشده این کشور در ژوئن به ۴۴۴ هزار و ۱۰۰ تن رسید که ۵/۲ درصد بیشتر از ژوئن سال قبل بود و نشانههایی از بهبود را نشان داد. با این حال، تولید تجمعی در فاصله ژانویه تا ژوئن تنها به ۲/۴۸ میلیون تن رسید که ۶/۶ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بود. افزایش تولید در یک ماه نتوانست افت گستردهتر نیمه نخست سال را جبران کند.
اسکوندیدا در ژوئن ۱۱۱ هزار و ۴۰۰ تن مس تولید کرد که جهشی ۴۶ درصدی نسبت به سال قبل بود. با این حال، تولید این معدن در شش ماه نخست سال به ۶۳۲ هزار تن رسید و همچنان ۷ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل بود. بنابراین، افزایش تولید یکماهه هنوز به معنای حل مشکلات عرضه نیست.
شرکت دولتی کودلکو نیز همچنان با مشکلات تولید مواجه است. تولید این شرکت در ژوئن ۱۱۴ هزار و ۴۰۰ تن بود که ۴/۸ درصد کاهش سالانه داشت. تولید تجمعی آن در نیمه نخست سال نیز به ۶۱۸ هزار و ۹۰۰ تن رسید که ۱۰ درصد کمتر از سال قبل است. کودلکو در سال ۲۰۲۵ تولید سالانه خود را با رشد ۰/۸ درصدی به ۱/۴۴ میلیون تن رسانده بود، اما افت شدید تولید در نیمه نخست امسال شکنندگی روند احیای تولید را نشان میدهد.
کاهش عیار سنگ معدن مشکلی نیست که بتوان آن را بهسرعت از طریق افزایش ظرفیت یا بالا بردن میزان بهرهبرداری حل کرد. با قدیمیتر شدن معادن بزرگ، برای تولید همان میزان مس تصفیهشده باید حجم بیشتری از سنگ معدن فرآوری شود. این روند هزینههای انرژی، آب، نیروی کار و سرمایهگذاری را افزایش میدهد و محدودیتی ساختاری برای رشد عرضه مس از معادن جهان ایجاد میکند.
ضعف عملکرد اقتصادی در سهماهه دوم میتواند بر سیاست پولی شیلی نیز اثر بگذارد. کاهش رشد اقتصادی، همراه با کاهش اخیر تورم، فشار بر بانک مرکزی برای افزایش نرخ بهره را کمتر میکند. انتظار میرود بانک مرکزی در نشست سپتامبر نرخ سیاستی خود را در سطح ۴/۵ درصد حفظ کند و برای مدتی طولانی در همین سطح نگه دارد تا میان کاهش تورم و بیثباتی اقتصادی تعادل برقرار شود.
تغییر ساختاری در تقاضای مس و چالشهای شیلی
کاهش تولید ناخالص داخلی شیلی تنها یک مسئله چرخهای نیست و اثر همزمان قیمت و حجم تولید مس بر اقتصاد این کشور را نشان میدهد. افزایش قیمت مس معمولاً به رشد درآمدهای صادراتی، بهبود شرایط تجارت، افزایش درآمد دولت و تقویت سرمایهگذاری معدنی منجر میشود. اما زمانی که افزایش قیمتها ناشی از کمبود عرضه جهانی باشد و تولید داخلی همزمان کاهش یابد، شیلی نمیتواند بهطور کامل از قیمتهای بالای مس بهره ببرد. ترکیب «افزایش قیمت و کاهش تولید» در واقع ضعف ساختاری ظرفیت عرضه را آشکار میکند.
تقاضای جهانی مس با عوامل جدیدی برای رشد بلندمدت روبهرو است. مراکز داده هوش مصنوعی، خودروهای برقی، انرژیهای تجدیدپذیر، توسعه شبکههای برق و گذار انرژی همگی به حجم زیادی از مس نیاز دارند. ساخت سریع مراکز داده هوش مصنوعی نیز تقاضای قابلتوجهی ایجاد کرده است؛ نه فقط برای نیمهرساناها، بلکه برای خود تأسیسات مراکز داده و زیرساختهای تأمین برق آنها.
حتی اگر تقاضا از بخش املاک چین و صنایع تولیدی سنتی کاهش یابد، گذار انرژی و سرمایهگذاری مرتبط با هوش مصنوعی میتواند از تقاضای جهانی مس حمایت کند. در چنین شرایطی، توانایی شیلی برای حفظ جایگاه خود بهعنوان بزرگترین تولیدکننده مس جهان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
چالش اصلی شیلی این است که با کاهش مداوم عیار سنگ معدن در معادن بزرگ موجود، از طریق توسعه معادن جدید، گسترش عملیات فعلی، نوآوری فناوری و افزایش بهرهوری، ظرفیت تولید خود را حفظ کند. اگر عرضه مس شیلی نتواند دوباره وارد مسیر رشد شود، شکاف عرضه در بازار جهانی مس میتواند بیش از پیش افزایش یابد.
شاخصهای اقتصادی سهماهه دوم
| شاخص | عملکرد واقعی | پیشبینی بازار | سهماهه قبل، تجدیدنظرشده |
|---|---|---|---|
| تولید ناخالص داخلی، سالانه | ۰/۲- درصد | ۰/۱+ درصد | ۰/۳- درصد |
| تولید ناخالص داخلی، فصلی | ۰/۰ درصد | ۰/۳+ درصد | ۰/۳- درصد |
| بخش معدن، سالانه | ۶/۴- درصد | – | – |
تولید مس شیلی
| تولیدکننده | تولید ژوئن | تغییر سالانه | تولید تجمعی ژانویه تا ژوئن | تغییر سالانه |
|---|---|---|---|---|
| کل شیلی | ۴۴۴ هزار و ۱۰۰ تن | ۵/۲+ درصد | ۲/۴۸ میلیون تن | ۶/۶- درصد |
| اسکوندیدا | ۱۱۱ هزار و ۴۰۰ تن | ۴۶+ درصد | ۶۳۲ هزار تن | ۷- درصد |
| کودلکو | ۱۱۴ هزار و ۴۰۰ تن | ۴/۸- درصد | ۶۱۸ هزار و ۹۰۰ تن | ۱۰- درصد |
