چین در واکنش به اقدامات اخیر پنتاگون، محدودیتهای صادراتی علیه دو تولیدکننده آمریکایی عناصر خاکی کمیاب اعمال کرد؛ شرکتهایی که بخشی از تلاش واشینگتن برای کاهش وابستگی به پکن و ایجاد زنجیره تأمین جایگزین برای این مواد معدنی راهبردی هستند.
وزارت بازرگانی چین اعلام کرد شرکتهای «امپی متریالز» و «یواسای ریر ارث» برای «حفظ امنیت و منافع ملی» به فهرست کنترل صادرات این کشور اضافه شدهاند. با این حال، این محدودیتها بیشتر جنبه نمادین دارد؛ زیرا هر دو شرکت اعلام کردهاند وابستگی خود به تجهیزات و مواد اولیه چینی را تا حد زیادی قطع کردهاند.
این تصمیم به دوره چندماهه توقف استفاده چین از چنین محدودیتهایی علیه شرکتهای آمریکایی پایان داد؛ دورهای که پس از دیدار دونالد ترامپ و شی جینپینگ در اکتبر سال گذشته آغاز شده بود. وزارت بازرگانی چین همچنین اعلام کرد این اقدام پاسخی به تصمیم اخیر پنتاگون است که برخی از بزرگترین شرکتهای چینی را به فهرست شرکتهای متهم به حمایت از ارتش چین اضافه کرده بود.
بر اساس این تصمیم که بلافاصله اجرایی شده، شرکتهای آمریکایی یادشده دیگر به کالاهای دارای کاربرد دوگانه نظامی و تجاری دسترسی نخواهند داشت. همچنین هرگونه انتقال این اقلام با منشأ چینی از سوی اشخاص و سازمانهای سراسر جهان به این شرکتها ممنوع شده است؛ اقدامی که دامنه کنترل صادرات چین را فراتر از مرزهای این کشور گسترش میدهد.
چین علاوه بر این، هشت شرکت آمریکایی دیگر از جمله فعالان حوزه پهپاد، رباتیک و هوافضا را نیز در فهرست کنترل صادرات قرار داده است.
شرکت «امپی متریالز» تنها معدن بزرگ عناصر خاکی کمیاب آمریکا را اداره میکند و نقش مهمی در برنامه دولت ترامپ برای ایجاد زنجیره تأمین داخلی این مواد و آهنرباهای پیشرفته دارد؛ موادی که برای صنایع پیشرفته و بخش دفاعی حیاتی هستند. این شرکت سال گذشته ۴۰۰ میلیون دلار سرمایهگذاری از وزارت دفاع آمریکا دریافت کرده بود.
شرکت «یواسای ریر ارث» نیز یکی از تولیدکنندگان نوظهور این حوزه محسوب میشود و اوایل همین ماه دریافت ۱/۶ میلیارد دلار تأمین مالی از وزارت بازرگانی آمریکا را تأیید کرد. این شرکت همچنین برای دسترسی به معادن برزیل، خرید گروه «سرا ورده» را در دستور کار قرار داده است.
سهام «امپی متریالز» روز دوشنبه در نیویورک تا ۳/۷ درصد و سهام «یواسای ریر ارث» تا ۵/۸ درصد افزایش یافت.
دو شرکت آمریکایی طی یک سال گذشته ظرفیت تولید خود را افزایش دادهاند؛ اقدامی که در پی تشدید رقابت تجاری آمریکا و چین در سال ۲۰۲۵ و تلاش واشینگتن برای توسعه تولید داخلی عناصر خاکی کمیاب و آهنرباها انجام شده است.
پکن پیشتر نیز در واکنش به تعرفههای ترامپ، صادرات عناصر خاکی کمیاب را محدود کرده بود؛ اقدامی که آسیبپذیری زنجیره تأمین غرب را آشکار و تولید کارخانهها از آمریکا تا اروپا را مختل کرد.
این تصمیم چند روز پس از توافق کشورهای گروه هفت اتخاذ شد؛ توافقی که بر اساس آن واردات عناصر خاکی کمیاب و آهنرباهای دائمی از هر کشور خارج از این بلوک و شرکایش باید تا سال ۲۰۳۰ کمتر از ۶۰ درصد باقی بماند تا وابستگی به چین کاهش یابد.
بررسیها نشان میدهد پکن همچنان از برتری خود در بازار عناصر خاکی کمیاب بهعنوان ابزاری برای فشار اقتصادی استفاده میکند و در برابر محدودیتهای فناوری و دفاعی آمریکا، پاسخهای هدفمند ارائه میدهد.
طبق دادههای آژانس بینالمللی انرژی، چین حدود ۶۰ درصد تولید جهانی عناصر خاکی کمیاب مورد استفاده در آهنرباهای دائمی را در اختیار دارد؛ موادی که در تولید محصولاتی از آیفون و خودروهای برقی گرفته تا جنگندهها و موشکها کاربرد دارند. سلطه چین در بخش فرآوری و تولید آهنرباهای دائمی حتی پررنگتر است؛ بهطوری که بیش از ۹۰ درصد فرآوری و نزدیک به ۹۵ درصد تولید آهنرباهای دائمی جهان را کنترل میکند.
