بازارهای نفت همچنان میان دو سناریوی متضاد گرفتار هستند؛ از یک سو امید به توافق میان آمریکا و ایران و از سوی دیگر تشدید محدودیتهای عرضه واقعی نفت. همزمان، تردد نفتکشها در تنگه هرمز به پایینترین سطح دو ماه اخیر رسیده و ذخایر نفت به تدریج در حال کاهش است.
در ماههای گذشته، معاملهگران و فعالان بازار ناچار بودند میان ادامه جنگ و اختلال شدید جریان نفت از تنگه هرمز و احتمال توافق آمریکا و ایران که میتوانست میلیونها بشکه نفت و فرآوردههای نفتی را وارد بازار کند، یکی را مبنای پیشبینی خود قرار دهند.
در طول پنج ماه و نیم مذاکرات، تهدیدها، حملات ایران به نفتکشها، محدودیتهای آمریکا بر صادرات نفت ایران و وعدههای مکرر دو طرف برای پاسخهای قاطع، قیمت نفت بارها با جهش و افت شدید مواجه شد.
اکنون موضوع اصلی بازار، بنبست بر سر کنترل تنگه هرمز است؛ تنگهای که همچنان تا حد زیادی بسته مانده و تردد در آن به پایینترین سطح دو ماه گذشته رسیده است.
بازار قراردادهای آتی نفت بیشتر تحت تأثیر فضای روانی و امید به بازگشایی قریبالوقوع تنگه هرمز حرکت میکند؛ وضعیتی که از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه ادامه داشته است.
در مقابل، ذخایر جهانی نفت در حال کاهش است و حتی آزادسازی گسترده ذخایر راهبردی نیز نتوانسته این روند را متوقف کند. همچنین چین که در ماههای مه و ژوئن با پایینترین سطح واردات نفت در یک دهه، مانع رشد شدید قیمتها شده بود، اکنون دوباره خرید نفت خام را افزایش داده است.
اگر بنبست در مذاکرات آمریکا و ایران و وضعیت تنگه هرمز چند هفته دیگر ادامه یابد، بازار واقعی نفت ممکن است به نقطه بحرانی برسد؛ مرحلهای که در آن کمبود عرضه محسوس خواهد شد و قیمتها جهش میکند.
با وجود بزرگترین اختلال تاریخ بازار نفت، قیمت قراردادهای آتی نفت خام هنوز به رکوردهای تاریخی نرسیده است. دلیل این موضوع، واردات پایین چین در سهماهه دوم، آزادسازی ذخایر راهبردی جهان و حجم بالای نفت ذخیرهشده روی آب در آغاز جنگ ایران بوده است. با این حال، حاشیه سود پالایش در حوزه آتلانتیک به بالاترین سطح تاریخ رسیده که ناشی از کاهش ذخایر، گلوگاههای عرضه و اوج تقاضای تابستانی است.
تمرکز تحلیلها اکنون بر تنگتر شدن بازار سوخت و بازگشت تدریجی چین به واردات بیشتر نفت قرار گرفته است. اگر تردد نفتکشها در تنگه هرمز به زودی افزایش نیابد، این عوامل میتواند ظرف چند هفته باعث جهش قیمت قراردادهای آتی نفت شود.
صبح چهارشنبه قیمت نفت برنت از ۸۹ دلار در هر بشکه عبور کرد؛ زیرا ایران و آمریکا ادعاهای متناقضی درباره کنترل تنگه هرمز مطرح کردند.
ایران اعلام کرده است که تنگه هرمز تا زمانی که آمریکا جنگ را متوقف نکند و شرایط تهران را نپذیرد، بسته خواهد ماند.
در مقابل، دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا گفت که ایالات متحده کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار دارد.
با این حال، نگرانی از کاهش شدیدتر تقاضا در نتیجه طولانی شدن بحران و افزایش قیمت سوخت، روز پنجشنبه فشار نزولی بر قیمت نفت وارد کرد.
به نظر میرسد بازار بیش از آنکه به محدودیت عرضه سوخت توجه کند، بر مواضع و اظهارات ایران و آمریکا متمرکز شده است. در حالی که اگر جریان نفت از تنگه هرمز همچنان به شدت محدود بماند، بازار سوخت ممکن است در پایان سپتامبر یا اوایل اکتبر به نقطه بحرانی برسد.
بر اساس ارزیابیهای موجود، در صورت ادامه بسته ماندن تنگه و کاهش سریع ذخایر نفت کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، بازار نفت میتواند در آغاز سهماهه چهارم به نقطه بحرانی برسد. در چنین شرایطی، قیمت نفت ممکن است بر اساس الگوهای تاریخی به محدوده ۱۲۰ تا ۱۴۰ دلار در هر بشکه افزایش یابد.
فشار اصلی بازار اکنون بر فرآوردههای نفتی وارد شده است. عرضه گازوئیل، دیزل و سوخت جت به دلیل اختلال در پالایشگاههای خاورمیانه و روسیه به شدت محدود شده و همین موضوع حاشیه سود پالایش را به سطوحی استثنایی رسانده است.
آژانس بینالمللی انرژی نیز در گزارش ماهانه خود به محدودیت بازار سوخت و حاشیه سود بالای پالایش اشاره کرده است. این نهاد اعلام کرد که با وجود افزایش روزانه ۱/۸ میلیون بشکهای خوراک پالایشگاههای جهان در ماه ژوئیه، حجم پالایش نفت خام همچنان نزدیک به ۵ میلیون بشکه در روز کمتر از مدت مشابه سال گذشته بوده و ظرفیت سایر پالایشگاهها نتوانسته گلوگاههای عرضه فرآوردهها را جبران کند.
همچنین با وجود افزایش حدود ۷۰۰ هزار بشکهای صادرات سوخت آمریکا در ژوئیه نسبت به سال قبل، تجارت دریایی جهانی فرآوردههای نفتی ۳/۸ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ موضوعی که عمدتاً ناشی از افت شدید صادرات دیزل و سوخت جت از روسیه و خاورمیانه است.
آژانس بینالمللی انرژی تأکید کرده است که هرچند انتظار میرود بازار تا پایان سال دوباره وارد مازاد عرضه شود، اما ریسکها همچنان قابل توجه است و با کاهش سریع ذخایر موجود، ضرورت بازگشایی تنگه هرمز بیش از گذشته افزایش یافته است.
در مجموع، تا زمانی که تنگه هرمز واقعاً بازگشایی نشود و افزایش تولید به صورت ملموس مشاهده نگردد، نوسان شدید قیمتها ادامه خواهد داشت و وضعیت بازار فرآوردههای نفتی و ساختار بازار قراردادهای آتی، مهمترین نشانههای تنگنای عرضه در بازار جهانی انرژی خواهد بود.
