تنگه هرمز بار دیگر باز شده است؛ آن هم پس از امضای تفاهمنامه میان ایران و ایالات متحده در هفته جاری.
اما خبر بد این است که شاید این اقدام خیلی دیر انجام شده باشد.
در حدود چهار ماه گذشته، صادرات نفت از خاورمیانه تقریبا متوقف شده بود. طبق برآورد شرکت تحلیلی «کپلر»، جهان در طول جنگ حدود ۱/۱۵ میلیارد بشکه از عرضه نفت خود را از دست داده است.
این وضعیت بازار نفت را در شرایطی بسیار شکننده قرار داده و اکنون بازار به نقطه بحرانی نزدیک میشود. ذخایر راهبردی نفت آژانس بینالمللی انرژی به پایینترین سطح از سال ۱۹۹۰ رسیده است. ذخایر اضطراری آمریکا نیز در کمترین میزان طی ۴۳ سال گذشته قرار دارد و ذخایر تجاری هم وارد مرحله فشار عملیاتی شدهاند.
دونالد ترامپ روز چهارشنبه در نشست گروه هفت در ورسای گفت: «اگر میخواهید آشوب واقعی را ببینید، باید بدانید که ذخایر ما تا حدود چهار هفته دیگر تمام میشود.»
او معتقد است بازگشایی تنگه هرمز شاید برای جلوگیری از خالی شدن عملی ذخایر نفتی جهان کافی نباشد؛ زیرا انتقال دوباره نفت از خلیج فارس زمانبر خواهد بود.
به همین دلیل احتمال دارد قیمت نفت دوباره افزایش پیدا کند.
نقطه بحرانی بازار
بازار نفت ظاهرا سخنان ترامپ را جدی گرفته است. با شکلگیری تفاهمنامه میان ایران و آمریکا، قیمتها در روزهای اخیر بهشدت کاهش یافتهاند.
قیمت نفت برنت پس از اعلام آتشبس در اواسط آوریل، از اوج جنگی ۱۲۶/۴۱ دلار به کمتر از ۸۰ دلار در هر بشکه رسیده است.
یکی از دلایل این افت قیمت، مازاد بیسابقه عرضه نفت پیش از آغاز جنگ بود که در عمل اثر بزرگترین شوک عرضه تاریخ را تا حدی خنثی کرد. اما این مازاد اکنون از بین رفته و بازار با کمبود نگرانکننده روبهرو شده است.
ذخایر نفت جهان طی چند ماه گذشته حدود ۱۹۰ میلیون بشکه کاهش یافته است. مرکز مهم ذخیرهسازی نفت در کوشینگ ایالت اوکلاهما نیز به سطح فشار عملیاتی رسیده؛ وضعیتی که در آن بخش قابلاستفاده مخازن به حداقل میرسد و استخراج نفت دشوار میشود. بخشی از مواد باقیمانده در کف مخازن عملا غیرقابلاستفاده است و فشار لازم برای انتقال نفت به مشتریان را کاهش میدهد.
این مشکل تنها محدود به آمریکا نیست و بسیاری از مراکز ذخیرهسازی جهان به نقطه هشدار نزدیک شدهاند.
ترامپ هشدار داده بود که اگر تنگه هرمز بازگشایی نمیشد، جهان با «فاجعه اقتصادی» روبهرو میشد.
احتمال افزایش دوباره قیمتها
بازگشایی تنگه هرمز بهسرعت مشکل ذخایر جهانی را حل نمیکند و فقط روند بازگشت جریان عادی نفت را آغاز خواهد کرد.
مینروبی مسیرها، بازگشت نفتکشهای خالی، راهاندازی دوباره تولید و انتقال تدریجی نفت به مقصد، فرآیندی زمانبر است و صنعت نفت معتقد است عادی شدن کامل بازار شاید ماهها طول بکشد.
تا آن زمان بازار همچنان به ذخایر موجود وابسته خواهد بود.
به همین دلیل برخی فعالان صنعت نفت معتقدند قیمتهای فعلی پایینتر از واقعیت ریسک موجود هستند و بازار خطر کاهش شدید ذخایر را دستکم گرفته است.
در این دیدگاه تاکید میشود که بازگشت کامل بازار به شرایط پیشین با چالشهای بزرگ لجستیکی همراه است و خوشبینی فعلی ممکن است پایدار نباشد.
بر اساس محاسبات، حتی اگر تولید جهانی روزانه حدود ۵ میلیون بشکه بیشتر از تقاضا باشد، بازگرداندن ۱/۱۵ میلیارد بشکه نفت ازدسترفته حدود یک سال زمان میبرد.
چرا برخی انتظار کاهش قیمت دارند؟
با این حال، همه فعالان بازار چنین نگاهی ندارند.
برخی معاملهگران معتقدند حجم بزرگی از نفت بهزودی دوباره وارد بازار خواهد شد؛ بهویژه از سوی اعضای اوپک که برای افزایش درآمد به رشد تولید نیاز دارند. این موضوع میتواند روند نزولی قیمتها را حفظ کند.
همچنین جهان پیش از جنگ با مازاد قابلتوجه نفت روبهرو بود و همین موضوع هنوز تا حدی از بازار در برابر کمبود شدید محافظت میکند.
برای نمونه، ذخایر گازوئیل آمریکا به پایینترین سطح از سال ۲۰۰۳ رسیده اما فقط ۱۲/۴ درصد کمتر از میانگین پنجساله است. ذخایر بنزین آمریکا نیز تنها ۵ درصد کمتر از سال گذشته برآورد میشود.
بر همین اساس، برخی تحلیلها میگویند خطر کمبود ذخایر واقعی است اما بدبینی شدید نسبت به بازار نفت ممکن است اغراقآمیز باشد.
